فصل 42 [ فرمايش على ع در باره تدوين علم نحو ]
خبر داد مرا شيخ - ادام اللَّه عزّه - مرسلا كه امام جعفر صادق عليه السّلام فرموده است :
« اعربوا احاديثنا فانّا قوم فصحاء »
« 1 » ؛ يعنى اظهار كنيد احاديث ما را از براى آنكه ما قومى فصيحيم . ( خوب است همه كس كلام ما را بشنود يا آنكه درست نقل كنيد احاديث ما را از براى آنكه ما فصيحيم و كلام ما را خوب نيست غلط نقل كنند ، يا آنكه اعراب كنيد احاديث ما را تا اينكه كسى غلط نكند ، يا آنكه عربى حرف زند به طريق احاديث ما از براى آنكه فصيحيم و هر چه در كلام ما واقع مىشود درست است ) .
خبر داد مرا شيخ - ايّده اللَّه - مرسلا از محمد بن سلام جمحى « 2 » او گفت كه ابو الاسود دؤلى « 3 » داخل شد بر امير المؤمنين عليه السّلام ، پس آن حضرت انداخت پيش او رقعهاى كه در آن نوشته بودند .
« بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم ، كلام سه قسم است : اسم و فعل و حرف . اسم آن چيزى است كه دلالت كند بر مسمّى ( يعنى بر چيزى كه اين اسم آن است ) .
و فعل آن چيزى است كه دلالت بر كارى كه مسمّى كند و حرف آن است كه ايجاد كند معنى را در غير آن .
هامش
( 1 ) « الكافى كلينى » 1 / 52 .
( 2 ) ابو عبد اللَّه محمد بن سلام جمحى بصرى از عدهاى نقل مىكند كه از آن جمله « حماد بن سلمه » است او تأليفاتى دارد كه « كتاب الشعراء » يكى از آنهاست . او در سال 231 هجرى قمرى رحلت كرد .
« شذرات الذهب حنبلى » 2 / 71 ذيل حوادث سال 231 هجرى قمرى .
( 3 ) ظالم بن عمرو معروف به « ابو الأسود دئلى » يكى از شاعران برجسته اسلام و از ياران فداكار و با اخلاص حضرت على عليه السّلام بود . در جنگ صفين به يارى امير المؤمنين عليه السّلام شتافت و همواره با سخنان دندانشكن خود ، معاويه را عاجز مىساخت .
ابو الاسود با استفاده از رهنمودهاى على عليه السّلام ، به تدوين علم نحو پرداخت .
او در سال 69 هجرى قمرى در بصره درگذشت . « رياض العلماء » 3 / 24 ، « شذرات الذّهب » 1 / 76 .