پس بنا بر آنچه فرمود من نمىبينم كسى را كه گناهى كرده باشد و عذر بخواهد كه من اين را از روى ظلم و عدوان نكردم ( بلكه خدا مرا مضطر ساخته بود و اما بر مذهب مخالفين جميع مردم در گناهان معذورند زيرا همه افعال خداست بر اعتقاد ايشان . )
نفسى الفداء لخير الخلق كلّهم * بعد النّبىّ علىّ الخير مولانا
نفس من باد فداى كسى كه بهترين جميع خلايق است بعد از رسول صلّى اللَّه عليه و آله و آن كس على بن ابى طالب عليه السّلام است نيكوست او و مولا و پيشواى ماست .
اخ النّبىّ و مولى المؤمنين معا * و أوّل النّاس تصديقا و ايمانا
برادر نبى . ( به حكم حديث
انت منّى بمنزلة هارون من موسى
« 1 » ؛ يعنى تو از من مثل هارونى نسبت به موسى ، چنان كه او برادر موسى بود آن حضرت هم مثل برادر رسول صلّى اللَّه عليه و آله خواهد بود و در احاديث ديگر نيز بسيار واقع شده كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله آن حضرت را برادر خوانده ) و مولاى جميع مؤمنين و اول همهء خلايق در ايمان و تصديق به رسول عليه السّلام
و بعل بنت رسول اللَّه سيّدنا * اكرم به و بها سرّا و اعلانا « 2 »
و شوهر دختر رسول اللَّه سيد و سرور ما ، اكرام و يارى كرده است به رسول و به دختر وى در پنهان و آشكارا .
[ فرمايش امام كاظم ع در دوران كودكى به ابو حنيفه ]
خبر داد مرا شيخ - ايّده اللَّه - گفته است ابو حنيفه « 3 » داخل مدينه شدم ، پس بر
هامش
( 1 ) « جامع الاصول ابن اثير » 8 / 650 حديث 6490
( 2 ) « توحيد صدوق » ص 381 ، « شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد » 18 / 228 ( كه فقط دو بيت را آورده است )
( 3 ) نعمان بن ثابت معروف به « ابو حنيفه » يكى از امامان چهارگانه مذاهب اهل سنّت است . در سال 80 هجرى قمرى در كوفه متولد شد . در آغاز به خز فروشى اشتغال داشت سپس به تحصيل علوم پرداخت و از « قاضى حمّاد » استفاده نمود و گروه بسيارى از علماء ، از جمله ابن ابى الحديد او را از شاگردان امام صادق عليه السّلام دانستهاند كه بعد از دو سال تحصيل نزد ايشان ، در برابر امام صادق عليه السّلام مكتب انحرافى خود را پايهگذارى نمود و با تمسّك به « قياس و استحسان » فتواهاى شگفت انگيز و دور از واقعيّت داد . ابو حنيفه در سال 150 هجرى قمرى در شهر بغداد درگذشت و در همان جا دفن شد . ر . ك : « تاريخ بغداد » 13 / 323 - 454