امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : به درستى كه خداى تعالى عظيم گردانيده است براى شما بر رفتن شما وقتى كه حركت مىكرديد و بر ماندن شما وقتى كه اقامت مىكرديد و نبوديد شما در چيزى از احوال خود كراهت كرده شده و نه به سوى آنها مضطر و نه بر آنها مجبر .
شامى گفت : چگونه است اين و حال آنكه قضا و قدر ما را كشانده و رفتن و برگشتن ما از آن است ؟
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : اى برادر شامى ، رحمت بر تو باد ! گويا تو گمان كردهاى قضاء لازم و قدر واجب است و اگر بوده باشد قضا و قدر اين چنين هر آينه باطل مىشود ثواب و عقاب و ساقط مىشود وعد و وعيد و امر خداى تعالى و نهى او و نخواهد بود نيكوكار اولى به ثواب نيكى از گنهكار و نه گنهكار اولى به عقوبت از نيكوكار .
اين قول بتپرستان است و حزب شيطان و دشمنان رحمان و شهداء زور و طايفهء قدريهء اين امت و مجوس ايشانند .
به درستى كه خداى تعالى بندگان خود را امر كرده است و حال آنكه اختيار و قدرت بر هر دو طرف دارند ، و نهى كرده است ايشان را از چيزى از براى ترسانيدن از آن چيز و تكليف كرده است اندكى و بخشيده است بر آن ثواب بسيار ، و كسى اطاعت او نكرده است به جبر و نه عصيان به اضطرار و تكليف مشكلى ننموده است و نفرستاده است انبيا را بر سبيل بازى و لعب و نازل نكرده است كتابها را بر خلق عبث .
وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ
« 1 » ؛ يعنى خلق نكرده است آسمان و زمين را و آنچه ميان آنهاست باطل و لغو ، اين اعتقاد جمعى است كه به او كفر آوردهاند . پس عذاب مهياست از آتش براى آن
هامش
( 1 ) سوره صاد ، آيه 27 .