فصل 31 [ بحثى در باره « وعيد » ]
شيخ - ادام اللَّه عزّه - فرمود : ابو القاسم كعبى « 1 » در كتاب « غرر » از ابو الحسين خيّاط حكايت كرده است كه او گفت ابو مجالد « 2 » براى من نقل كرد و گفت : روزى ابو عمرو بن العلا « 3 » به عمرو بن عبيد « 4 » برخورد و او در باب وعيد گفتگو مىكرد ، ( يعنى هر گاه به عذاب و عقاب وعده كنند آيا عفو و بخشش آن جايز است يا نه ؟
و مىگفت جايز نيست . ) پس ابو عمرو گفت : شما از عجم آمدهايد و گر نه عرب ترك وعيد و عفو آن را
هامش
( 1 ) ابو القاسم عبد اللَّه بن احمد بن محمود كعبى بلخى بنيانگذار فرقهء كعبيه شاگرد ابو الحسين خياط و جزو طبقه هشتم معتزله است و از سران طائفه معتزله به شمار مىآيد . « كتاب مقالات » از اوست و در سال 319 هجرى قمرى رحلت كرده است . « الاعلام زركلى » 4 / 189 ، « طبقات المعتزله » ص 88 .
( 2 ) احمد بن حسين معروف به « ابو مجالد ضرير » يكى از سران معتزلهء بغداد بود . مصاحب جعفر بن مبشر ثقفى بود و از او علم كلام را آموخت . . . در سال 268 يا 269 هجرى قمرى درگذشت .
« تاريخ بغداد » 4 / 95 - 96 .
( 3 ) ابو عمرو زبّان بن علاء بن عمّار مازنى از اهالى بصره است و بنا به عقيدهء بعضى از رجالشناسان ، وى اصلا ايرانى بوده است .
او و پدرش از ترس حجّاج به حجاز فرار نمودند . قرائت را در مكه و مدينه فرا گرفت . او در كوفه و بصره نيز از افراد زيادى قرائت را آموخت بطورى كه در ميان تمام قاريان هفتگانه از نظر تخصص ، كسى به دو نمىرسد . . . اصمعى از ابو عمرو نقل نموده كه وى مىگفت : در ميان پيشينيان كسى را سراغ ندارم كه داناتر از من باشد . ابو عمرو سال 68 هجرى قمرى متولد گرديد و عده زيادى گفتهاند كه سال 154 هجرى قمرى وفات نموده است . « ترجمه البيان في علوم القرآن آية اللَّه خوئى » 1 / 224 .
( 4 ) ابو عثمان عمرو بن عبيد بن باب در سال 80 هجرى قمرى به دنيا آمد . ايشان برادرزن و اصل بن عطاء است و بعد از درگذشت و اصل در سال 131 هجرى قمرى عمرو رهبريت معتزله را به عهده گرفت و نظريّات و اصل را تكميل نمود . او با منصور دوانيقى روابط خوبى داشت براى همين نيز وقتى عمرو در سال 144 هجرى قمرى وفات كرد ، منصور در رثاء او اشعارى گفت . از تأليفات اوست : « كتاب التنصير عن الحسن » ، « كتاب العدل و التوحيد » و « كتاب الردّ على القدريّة » . ر . ك : « ترجمه الفهرست ابن نديم » ص 294 ، « طبقات ابن سعد واقدى » 7 / 273 .