الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
« 1 »
[ اعجاب ابو بكر در جنگ حنين ]
( نقل كردهاند كه در روز حنين مسلمانان بسيار بودند پس ابو بكر از روى اعجاب گفت كه ما امروز مغلوب نخواهيم شد « 2 » و لشكر ما بسيار است . چنان كه از رسول صلّى اللَّه عليه و آله نقل كردهاند . پس لشكر اسلام فرار نمود و باقى نماند هيچ كس با رسول صلّى اللَّه عليه و آله مگر دو سه كس كه يكى از ايشان امير المؤمنين عليه السّلام بود ، و آخر الامر آتش فتنه و فساد به تيغ آبدار حيدر كرّار و مددكارى جمعى از ملائكه به فرمان پروردگار عالميان نازل شد و جنگ فرو نشست و تفصيل آن در كتب تواريخ مذكور است « 3 » و در آن حال اين آيه نازل شد و ترجمهء آن چنان كه اهل تفسير گفتهاند « 4 » اين است كه ) و در روز حنين چون به اعجاب و خودبينى درآورد شما را بسيارى شما ، پس آن بسيارى دور نگردانيد از شما چيزى از بلاهائى كه بر شما واقع شد و تنگ شد بر شما زمين با اين وسعتى كه دارد باز پشت گردانيدند و حال آنكه مىگريختند باز نازل كرد خداى تعالى سكينه و رحمت خود را بر رسول خود و بر مؤمنين . ( و تقويت ايشان را به ملائكه نمود و فتنه و فساد را زايل كرد و مطلب شيخ از اين آيه اين است كه فرمود خداى تعالى رحمت خود را بر رسول و بر مؤمنين نازل كرد پس رحمت را شامل ايشان نيز كرد ) .
و همچنين فرموده است در آيه ديگر :
فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
« 5 »
هامش
( 1 ) سوره توبه ، آيه 25 .
( 2 ) بلاذرى ( وفات : 279 هجرى قمرى ) در « أنساب الاشراف » 1 / 463 ، تصريح كرده كه اين شخص ابو بكر بوده و « تفسير طبرى » جلد 6 ، جزء 10 / 130 گفته است « يكى از اصحاب پيامبر گفت : « يا رسول اللَّه ! لن نغلب اليوم من قلّة » .
( 3 ) . « الكامل في التاريخ ابن اثير » 2 / 261 - 266 .
( 4 ) . « تفسير فخر رازى » 16 / 21 ذيل آيه مذكور .
( 5 ) . سوره فتح ، آيه 26 .