ارغوانى و درشت است كه در پاييز بهطور منفرد و بدون هيچ برگ از زمين خارج مىشود . بهترين نوع سورنجان آن است كه رنگ ظاهر و مقطع آن هر دو سفيد و طعم آن شيرين و تازه و كرم نخورده و قدرى سخت و بدبو هم نباشد . اين گياه در قفقاز و آسياى صغير انتشار دارد ، در ايران در دامنههاى البرز ، تجريش ، اطراف تهران ، در شمال ايران و در خراسان در نواحى سر مرزى در هريرود مىرويد .
طبيعت آن : گرم و خشك و سفيد آن از نظر حرارت معتدل است .
تركيب شيميايى : آلكالوئيدى به نام كولشىسين - مواد نشاستهاى - قند - لعاب -
خواص درمانى : 1 - دو گرم از آن را بكوبيد و بخوريد . بادشكن و نيروبخش است ، مسهل اقسام بلغم است و اخلاط لزج را از اعماق بدن خصوصا از مفاصل بيرون مىكشد ، براى معالجهء يرقان و ورم طحال مفيد است .
2 - آن را با زنجبيل و فلفل مخلوط كرده بكوبيد و با عسل به صورت خمير درآورده هر شب يك قاشق چاىخورى از آن را بخوريد . نيروى جنسى را افزايش مىدهد .
3 - سه روز روزى يك بار 2 تا 3 گرم از آن را بكوبيد و با شير تازه دوشيده شده مخلوط كنيد و بخوريد . ضعف قواى تناسلى را بر طرف مىنمايد .
4 - آن را با صبر زرد بكوبيد و يا در دهان ريخته با آب ميل كنيد و يا در كمپسول خالى ريخته و فرو دهيد . نقرس و عرق النساء را درمان مىكند .
5 - افرادى كه دردهاى استخوانى و مفصلى دارند و علت درد روماتيسم يا نزولات سردمزاجى يا كمبود كلسيم در بافت استخوان مىباشد . استخوان قلم گوسفند را در آتش يا تنور گذاشته تا ذغال شود بعد آن ذغال را پودر كرده و با نيم برابر وزنش با سورنجان مخلوط كنند و در كپسولهاى خالى 500 ريخته و صبح و ظهر و شب هربار دو كپسول بخورند ، بهبودى حاصل مىشود .
6 - مقدارى از كوبيدهء آن را با زعفران ساييده شده و زردهء تخممرغ مخلوط نموده ضماد كنيد .
دردهاى استخوانى را تسكين مىدهد ، ورمهاى سفت را تحليل مىبرد .
7 - نيم مثقال از آن را با شش نخود زعفران ساييده و مقدارى گلاب مخلوط كنيد و قبل از غذا بخوريد و كوبيدهء سورنجان را هم با سركه مخلوط نموده و بر موضع بماليد . درد مفاصل و آرتروز را درمان مىكند .
8 - آن را نرم بساييد بعد با پيه آب كرده مخلوط نموده شياف درست كنيد و شبى يك عدد مصرف نماييد . براى انداختن دانهء بواسير و تسكين درد آن بسيار نافع است .
تذكر : مضر معده است و ايجاد دلپيچه و ضعف در معده و كبد مىنمايد .
مصلح آن : كتيرا - شكر - زعفران مىباشد .
اسرار گياهان دارويى ( فارسى ) — صفحة 654
مساهمون: احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
ص٦٥٤