دانند ولى عموميت ندارد . بعضى به كل فاقدند ، مثلا حيوانات را بينى هنگامى از سال را برجستن دارند ولى هميشه يكديگر را درّند به روى لاشهاى پس معرفتش شايستگى دارد و اصول بسيطه مزهها را ندانند .
تحقيق طعوم تسعه : چه حدوث طعم در اشياء ناچار است او را از فاعلى كه حرارت باشد يا برودت يا متوسط ما بين اين دو قابلى كه اثر اين فواعل ثلاثه پذيرد كه ماده بود . اين نيز كثيف است يا لطيف يا وسط بين اين دو پس هنگامى كه صور محتمله فاعل را ضرب در صور محتمله قابل زنى حاصل نه بدست آيد كه اقسام طعم بسيطه بود بدين نحو كه :
[ حرارت ]
* اگر در ماده لطيف فاعل بود حرافت پديد آيد كه دژن و تند و تيز نيز گويند .
* و اگر در ماده كثيف فاعل گشت مرارت پديد آيد كه تلخ گويندش .
* و در متوسط ملوحت حدث شود كه شورش خوانند .
[ برودت ]
* چنانچه برودت فاعل شود در لطيف حامض كه ترش بود .
* و در كثيف عفوصت كه زمختى باشد .
* و در متوسط قبوضت كه ترنجيدگى باشد پديد آيند .
[ حرارت معتدل ]
* و معتدل هرگاه در لطيف اثر كند دسومت كه چربى بود پيدا شود .
* و در كثيف حلاوت كه شيرينى بود .
* و در متوسطه تفه كه بىمزه باشد هويدا گردند .
و از اين بسائط ، امكان طعوم مركبّه غير محصوره دارد ولى براى بعضى از مركبات اسمى است موضوع مانند :
بشاعت كه مركب است از مرارت و قبض [ و ] چون حضض و زعوقت كه مركب بود از ملوحت و مرارت .
[ جدول زير جهت سهولت بازخوانى مطلب آورده شده است ] :
برهان رسا ( مقامع رشيق لمنكري طب العتيق ) ( فارسى ) — صفحة 61
مساهمون: ميرزا حسين همدانى ( اعتماد الاطبا )
ص٦١