جهت قصور تميز يا فقدانش . بالجمله اين امر را خليفه ثانى - رضى اللّه عنه - اجرا نمود [ و ] دست خوردند « 1 » هنگامى كه شوكت اسلام عالمگير شد و ميل عامّه ملل به دين مبين اسلام گرديد . رؤسا ملل اجنبيّه شروع نمودند به افكار دقيقه فلسفيّه [ و ] ردّ بر اسلام نوشتن . جهت حفظ آئين و نفرت عامّه از اسلام [ و ] ورود اعتراضات بر خلفاء ، ناچار ارسال مىداشتند به خود علماء از صحابه و تابعين . هارون الرشيد كه پنجم از خلفاء عباسيين بود ديد اجوبه مسلمين از اعتراضات مخالفين قصور از تدقيقات عميقه دارد ، جهت اندك هوش و ذكاوتى كه داشته ، به فكر چاره افتاده در حال بهت و تحيّر او را خواب ربود . در رؤيا تشرف محضر رسول اكرم دريافته ، عرض مرام نموده و از حضرتش درخواست چاره نموده ، بىتأمّل حضرتش فرمودند مسلمين را به يونان فرست ، فلسفه آموخته ترجمه به عربى نمايند تا اسباب توسعه افكار و بسط اذهان و متانت گفتار مسلمانان گشته تا در مقابل اجانب ابراز لياقت در اجوبه به اقامه دلائل محكمه و براهين متقنه كه موهومات آنها را باطل نموده مفحم « 2 » گردند « 3 » . صبح در غايت سرور و فرح كبار تابعين از علماء و امراء و اعيان را احضار نموده خواب را نقل نموده ، كل از رؤياى صادقه دانسته در همان مجلس شروع در اجراء مرام نموده ، داوطلبان را به يونان فرستاد .
دستور مناظره
بعد از اين اشباع « 4 » گفتيم استهزاء صفت جهّال است . نبينى بعد از آنكه بنى اسرائيل به حضرت موسى ( ع ) عرض مىنمايند آيا استهزاء مىفرمائى ما را پاسخ دهد :
« أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ »
« 5 » . شخص با وجدان موقّر هنگام مناظره هر مقدار طرف سخنش بىمغز و نامربوط بود به فحواى
« وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي
هامش
( 1 ) . كنايه از مبتلا شدن به عاقبت بد ، عوارضش را چشيدند .
( 2 ) . با دليل و برهان ، دشمن را مغلوب كردن
( 3 ) . صحت اين مطلب و به خواب ديدن پيامبر اكرم توسط خليفه ظالم عباسى محل تأمل است !
( 4 ) . بحث مفصل
( 5 ) . سوره مباركه بقره ، آيه 67