است ؟ پاسخ دادم : بلى ! مطلب بدينگونه نيست كه تقرير فرموديد ! خود را بد معرفى نموديد [ و ] مصداق « حفظت شيئا و غابت عنك اشياء » « 1 » واقع گرديديد .
كلامى از مردمان بزرگ نقل مىكنى آنوقت به سليقه خود بعض خيالات و توهمّات به او بسته ، نتيجه مىگيرى ! در مثل مناقشه نيست ، عذر مىخواهم ، مانند آن بد نفس كاذبى [ كه ] براى صّحت فعل شوم خود گفته « ما قال الاله ويل للخمّار بل قال ويل للمصلّين » « 2 » . همان قسم كه او در تمويه « 3 » فعل زشت خويش تهمت به كلام الهى زده ، شما هم افتراء به اجلّه « 4 » علمائى كه نظيرشان تاكنون ديده نشده نسبت دادهايد و اين سوء نسبت جهت آن است كه « تعلّموا العلم من افواه الرّجال » فراموش گشته كه توصيه نمودهاند : فرا گيريد علم را از اهلش تا فهميده سخن گوئيد . حال كه تصديق از اين جانب خواستهايد نبذى « 5 » از كيفيت مزاجيه آرم تا به اصطلاح قدماء طبيعيّين مسبوق « 6 » گرديد .
آشكارا نمودن خلط
شيخ الرئيس در باب عناصر گويد : چون جمع متضادّات جائز نيست پس حرارت و برودت و رطوبت و يبوست در موضوع واحد مجتمع نگردند و چون هيچيك از عناصر نتواند خالى از دو كيفيت بود پس نار ، گرم و خشك ؛ و آب ، سرد و تر ؛ و هوا ، حار و رطب ؛ و ارض « 7 » ، بارد و يابس باشند .
و در مواليد « 8 » گويد : اين عناصر اربعه بعد از اختلاط به نحوى كه كلّ ، متصغّر به اجزاء صغار گشته كه ذرّات ، امتشاج كلّى
هامش
( 1 ) . به يك نكته توجه كردى و از نكتههاى بسيارى غافل شدى !
( 2 ) . شخص شرابخوارى كه براى توجيه عمل زشت خود استدلال مىكرده است كه خدا نفرموده : واى بر شرابخواران بلكه گفته واى بر نمازگزاران ! ( سوءاستفاده از آيات پايانى سوره شريفه ماعون كه خداوند نمازگزارانى را كه از ياد او غافلند و ريا مىكنند و مانع احسان به فقيران مىشوند ، نكوهش مىفرمايد ) .
( 3 ) . تزوير كردن ؛ حقى را باطل يا باطلى را حق جلوه دادن .
( 4 ) . گرانقدر ؛ جمع جليل
( 5 ) . گوشهاى ؛ اشارهاى
( 6 ) . آشنا شويد
( 7 ) . خاك
( 8 ) . نتيجه تركيب عناصر ؛ اين اصطلاح معمولا اشاره به مواليد ثلاثه ( سهگانه ) دارد كه به معنى جمادات ، نباتات و حيوانات مىباشد .