آن فن مثل او نبود و دانشمندان ماهر به درس طب او حاضر گشتند و با وجود آن خدمتش ، به مجلس اسماعيل زاهد تردّد كردى و مسائل فقه و اصول از وى استفسار و استفاده نمودى و در اين ايام لمحهاى « 1 » از كتابت و مطالعه فارغ نبودى و شبها زمان قليلى بخواب رفتى و در تحصيل مطالب شرائط قواعد مرعى داشتى « 2 » و چون در مسئله متردّد « 3 » شدى بعد از وضو به مسجد جامع رفتى و دو ركعت نماز به تخشّع گذاردى « 4 » و به دعا و استعانت مشغول گشتى تا شبهه مرتفع شدى و شب به وثاق خود آمدى و چراغ برافروختى و به قرائت و كتابت پرداختى .
فى الجمله چون به سن هجده سالگى رسيد از تحصيل علوم فارغ شده بود و نيز گويند چون از علوم منطق و رياضى و طبيعى و طبّ فراغت يافت به علم ما بعد الطبيعه كه الهى بود رغبت نمود .
كتابى در آن فن تدوين نموده بودند مطالعه كرده و چند عباراتش را خوانده ياد گرفت اما چند موضع از آن نامفهوم مانده و هرچند قوه مفكّره را بر حلّ آن گماشت منكشف نگشت چنانچه يأس حاصل آمد كه طريق فهم اين علم مسدود است تا روزى در بازار صحّافان نسخهاى در علم الهى بنظرش آمد .
صحّاف شيخ را بر خريد آن ترغيب نمود .
چون شيخ مأيوس از فهم آن گشته بود از اقبال بدان اعراض نمود . صحاف گفت در خريدش ثواب توقّع دار كه خداوندش فقير و محتاج است . شيخ آن نسخه را به سه درم خريد و آن كتابى بود از مصنّفات حكيم ابو نصر فارابى . چون شيخ به وثاق خود معاودت نمود به مطالعه آن پرداخت .
جميع اشتباهات آن مرتفع گشت و بدين جهت مسرور و خوشحال گشت . آوردهاند كه امير نوح بن منصور سامانى را در آن ايام مرضى صعب روى نمود [ كه ] اطبا از علاج عاجز آمدند . به ابو على رجوع نمودند ، به بركت انفاس عيسوى وى امير
هامش
( 1 ) . زمان اندك
( 2 ) . يعنى خود را دائما ملزم به مطالعه كرده و كمترين آمد و شد را داشت .
( 3 ) . دو دل ، مردد
( 4 ) . اگر چه در متن اصلى گذاردن و نماز گذاشتن آمده و در لغتنامه مرحوم دهخدا نيز گزاردن و گذاشتن ، هر دو براى اداى فريضهء نماز آمده اما در نگارش امروزى بهتر است نماز گزاردن به كار رود .