نوبهاى نيز گويند و خلفه فقط متغيّر به لون بود .
و قدماء چون اهتمام و دقّت فوق العاده داشتند در صحت حال معده و رفع تغيير اعمال و آثار حادثه در او ، چه كه در واقع او چنان ماند كه متكفّل حيات و قوّت قوا و تماميّت افعال و اعمال بدنيّه است ، اين است كه براى هر تغييرى در او اسمى مخصوص وضع نمودهاند .
كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا
« 1 » جامعترين دستورى است حفظ صحّت را
. . . و حسن استقبال از كلام معجز نظام شريعت مطهّره « المعدة رأس كلّ داء و الحمية رأس كلّ دواء » « 2 » [ را ] به منصّه « 3 » ظهور و بروز رسانيدهاند .
مكرر پرسيدند : از معده در فقره حديث شريف ، چه مراد است ؟ پاسخ دادم : به قرينه حميه معلوم گردد عدم دقت در واردات حلق كه مأكول و مشروب بود ، مراد است و از حميه نيز وسواس در امر تغذيه [ مراد است ] و پرهيز از هر احتمال سوء در اكل و شرب نخواستهاند كه او نيز مقدوح « 4 » است . چه كه فرمودهاند : « الحمية فى الصّحّة كالتخليط فى المرض » « 5 » پس فحواى هر دو فقره
« كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا »
بود كه عدم اسراف در اكل و شرب را توان تأويل و منطبق بر تمام قوانين حفظ صحّه نمود كه در اين تأليف اندراج يافته ، چنانچه حاضر شويش « 6 » .
و بالجمله سوء تدبير و غفلت در امر اسهال ، اسباب فساد امعاء گردد حتى وباء كه عجله در حبس مادّه رديّه را جايز ندانند . اول علاج در او استعمال ضدّ عفونت و فساد و ردائت و سمّيت موادّ بدنيّه است . [ دوم ] پس از اصلاح ، سدّ اسهال و تقويت ارواح و قوا و تغذيه
هامش
( 1 ) . سوره مباركه اعراف ، آيه شريفه 31 ؛ در اين آيه و در متن ، اسراف و لا تسرفوا را با صاد آورده كه احتمالا اشتباه كاتب مىباشد .
( 2 ) . معده سرمنشأ تمام بيمارىها و پرهيز ، سرحلقهء همه درمانها است .
( 3 ) . آشكارا ساختن و به نظر همگان رسانيدن
( 4 ) . غير قابل قبول ، مورد مذمّت
( 5 ) . پرهيز بدون توجيه در دوران سلامتى ، همانند ناپرهيزى در دوران بيمارى مضرّ است [ اين جمله از كتاب الموجز فى الطب نقل شده است ] .
( 6 ) . حاضر شوى او را - يعنى در دسترس تو است .