و كيفيت يابسه : چهار تقسيم بر دو « 1 » ، دو ماند و نسبت يك به دو نيم است پس اين مركب حارّ در اواسط درجه اول است و يابس در آخر درجه دويم .
اما ثانى آنكه مختلف الوزن و الشربه بود متفاوت الكيفيت ، مثل مركّب از زنجبيل و كندر و گل بنفشه كه نخست قدر شربت دو و باقى يك . بنفشه على قول در دويم سرد و تر و زنجبيل در دويم و كندر در سيم گرم و خشك . پس حارّ و يابس هريك هفت و بارد و رطب هريك دو و چون تفريق اقلّ از اكثر شود حارّ و يابس هريك پنج بود و پس از تقسيم بر عدد شربات كه چهار است خارجقسمت ، يك و ربع شود نتيجه اين مركب حار و يابس است در اوائل دويم درجه .
[ جهت سهولت فهم محاسبات ، جدول زير بر همان مبنا طراحى شده است ؛ لطفا به پاورقى نيز توجه شود ] :
مركب غير ممكن التّفريق
چنانچه متفق المقادير و متحد الكيفيّات باشند مانند ترياق اربعه كه اجزاء آن حبّ الغار و مرّ و جنطيانا و زراوند طويل است . دوتاى مقدم گرم و خشكند در دويم و باقى گرم در سيّم و خشك در دويم . پس درجات حرارت ده و يبوست هشت بود و چون قسمت بر چهار شوند خارجقسمت حارّ ، دو و نيم است و يابس دو . پس مركب در وسط سيّم حار و در آخر دويم يابس .
فرق اين سه آنكه در اول و دويم تفريق محقق است جهت اختلاف در كيفيات و در دويم اختلاف در شربات مىباشد دون اول و سيّم ، كل را فاقد است .
هامش
( 1 ) . دقت شود كه هنگام محاسبه ، وزن نيز در نظر گرفته مىشود .