بواسطهء فرود آمدن از سر خون برآيد و علامتش خروج به تنحنحست و تقدم آثار رعاف نيز بر ان دال باشد چهارم آنكه رسيدن ضربه يا سقطه بر سينه و مقدم گردن يا نعرهء قويه يا سرفهء شديده يا ترجر ؟ ؟ ؟ عنيف يا قئ شديد يا غضب مفرط يا احداث جراحت در حنجره و قصبهء ريه محدث نفث الدم شود و علامتش آنست كه خون اندك بود و به تنحنح برآيد و حنجرى خون ناب و بىسرفه باشد و قصبى با سرفه و تنحنح اندك برآيد و كفناك و با درد بود پنجم آنكه خون از شش آيد و اسباب وى يا ضربه و سقطه بود يا صيحهء قويه كه بانشقاق عروق ريه انجامد يا خلط صفراوى يا مالح بورقى كه بر شش ريزد و بتاكل وى پردازد يا امتلاى شديد كه باعث انفتاح يا انصداع عروق ريه گردد يا سوء مزاج بارد مكثف كه در ريه افتد و اجزاى ويرا منقبض سازد و بدان سبب بعض رگهاى ريه بشكافد يا باد غليظ باعث ترقيدگى عروق ريه شده موجب مرض گردد يا بسبب رطوبت تنك نزلى انفتاح سر رگهاى ريه گردد و نفث الدم پديد آرد يا ورم شش بترشح خون از ريه باعث احداث نفث الدم شود و علامت كلى اين نوع سرفهء صعب و حمرت ناصع و زبديت خون و عدم وجعست اما آنچه از گوشت شش آيد كمرنگ و رقيق بود و آنچه از تاكل عروق باشد نيز قليل الحمرت بود و در ابتدا اندكاندك آيد و حسب ازدياد جراحت و تاكل افزون شود و آنچه از انصداع عروق آيد شديد الحمرت و قليل الزبد بود و دفعة برآيد و آنچه از حدت و تيزى بود تب و اسباب ما تقدم بر ان شاهد باشد و اگر حدت ماده بريش شش انجاميده بود خروج قشور و ريم نيز گواه بود و آنچه از امتلا بود خروج خون كثير المقدار و پس از ان راحت و سبكى حاصل شدن آثار وى باشد و آنچه از باد غليظ و رطوبت نزلى بود آثار باد و نشانهاى رطوبت بر ان دال بود و آنچه از آماس باشد بسيار اندك بود و امارات ذات الريه هويدا باشد ششم آنكه خون از سينه بنا بر شكافتن رگى از رگهاى وى از امور داخليه يا خارجيه آيد و علامتش آنست كه خون افسرده اندك بسرفه شديده و درد موضع برآيد و وقت استلقاى عليل درد و سرفه بافزايش گرايد هفتم آنكه خون از مرى و معده يا از جگر يا از سپرز آيد و علامت وى آنست كه بقى برآيد و بىسرفه بود و بآفت عضوى از اعضاى مذكوره يار باشد
نفث المده
خروج ريم از دهنست و اين از نضج ذات الجنب و ذات الريه و قرحهء شش و سر كردن دبيلهء معده و ورم حنجره و حلق و يا ديگر اجزاى دهن و انفجار آماس سينه حادث شود و تقدم آثار امراض مذكوره و خروج ريم به تفل و تبزق و تنخع و تنحنح و سرفهء شديد حسب موضع ورم بر ان شاهد باشد
ذات الريه
آماس گرم ششست كه بقول مولاناى سمرقندى و قرشى عليهما الرحمه از صفرا يا خون