عفص و بغايت ترش مىباشد كه بر دندان مكث طويل كند و شئ رقيق لطيف از ان چيز در جرم دندان غوص نموده باحداث علت پردازد
ذهاب ماء الاسنان
و حليته غنى عن البيان حالتيست كه بدان دندان متحمل چيز گرم يا سرد يا سخت نشود و از ملاقات طعام و شراب حار يا بارد متاذى گردد و از خائيدن اشيا خاصه صلبه عاجز بود و حدوث اين علت از عارض شدن برودت مفرط يا حرارت قويه بدندان كه اعتدال آن را فاسد سازد به نهجى كه خدر يسير و ؟ ؟ ؟ ردى بسبب انسداد مسالك روح بحصول انجامد صورتپذير مىشود و وجود سرخى لثه و حرارت آن و كذلك گرمى جرم دندان و حمرت وى در بعضى احيان دليل غلبهء حرارت و عدم اين آثار علامت استيلاى برودت بود و از آنكه مائيت و آبدارى دندان درين علت زوال پذيرد بدين اسم موسوم شده
تاكل و تثقب و تفتت اسنان
تاكل بفوقانى و الف مفتوحتين و كاف مشدد مضموم و لام عبارت از فناى اجزاى عضوست بسبب انصباب مادهء خبيثه بر وى يا تولد خلط اكال در وى چنانچه در اكله ذكر يافته و تثقب بر وزن تاكل سوراخ شدن دندانست و تفتت بفوقانى و فاى مفتوحتين و فوقانى دوم مشدد بر وزن تصرف بمعنى ريزهريزه شدنست پس وجه تاكل در اكله گذشت و حدوث مرض تثقب و تفتت دندان اكثر از تولد ديدان در اسنان رو نمايد و گاهى از نفوذ رطوبت رديهء متعفنه در جرم دندان كه بافساد مزاج و روح آنها پردازد و گاهى از استيلاى يبوست بر اسنان كه بافناى رطوبت اصليهء ماسكه و لازقه اجزاى آنها انجامد صورت بندد و قسم آخر بمشايخ و ناقهين و كسانى كه بوجه من الوجوه در ابدان ايشان تحليل قوى راه يافته باشد عارض شود و خشكى و لاغرى دندان و وجود يا تقدم سبب علامت اوست
حفر
بضم اول و سكون ثانى و راى مهمله به فتح اول نيز علتيست كه چيزى سفالمانند كه در سرعت تفتت بريگ بسته مشابه باشد در اصول دندان بچسبد و متحجر شود به نهجى كه قلع آن متعذر گردد و سبب اين ابخرهء رطبهء غليظهء غير لزجه است كه اندك حرارت داشته باشد و كيفيت حدوثش اينست كه به اجتماع خلطى از اخلاط بمعده بخارات مذكور از معده صعود كرده بسطح دهان و دندان برسد اما بسبب حركت زبان آنچه بسطح دهان چسبيده باشد بزدايد و آنچه باصول اسنان رسيده بود بنا بر عدم وصول زبان بدان باقى ماند و به مرور ايام از جهت تحلل لطيف و بقاى غليظ منعقد گردد و علت مسطوره صورتپذير شود و بر نوعيت خلط از رنگ وى استدلال مىكنند چه لون او بحسب ماده كه منبع ابخره باشد زرد يا سبز يا سياه بود و اين علت به كسانى كه زمانى طويل از مسواك كردن و ماليدن دندان غافل