آنكه زخم به شكم رسد و جراحت العصب زخم پى و جراحت العرق زخم رگ باشد و نيز جراحتى بود كه در ان شظاياى استخوان باشد
قروح
جمع قرحه است و قرحه بفتح قاف و سكون راى مهمله و حاى مهملهء مفتوحه و هاى موقوفه جراحت متقيحه را گويند و انواع قرحه هم چندست قرحه بسيطه قرحه مركب قرحه عسر الاندمال كه عفنه و وضره و خيرونيه اقسام اوست قرحه ساعيه قرحه متاكله قرحه بسيطه آنست كه خالى باشد از عوارضى كه مانع اندمال بود و قرحهء مركب آنكه با عوارض ديگر چون درد و سواد لحم و انصباب ماده از عضوى بر ان و سوء تركيب و جز آن يار بود - قرحه عفنه آنكه حرارت ناريه بنا بر استيلاى خود بر حرارت غريزيه بر ان قرحه غالب آيد و در ماده آن احداث عفونت نمايد و قرحه و وضره آنست كه در ان انواع ريم و چرك بود چه وضره بفتح واو سكون ضاد معجمه و راى مهمله بمعنى چركست و قرحه خيرونيه منسوب بخيرون طبيبست و آن قوى الفساد باشد و از خواص ويست كه ما بين سائر قروح عسر اندمال بنا بر رداءة ماده بىآنكه ناصور گردد يا بتاكل گرايد اندمال آن متعسر بود ؟ ؟ ؟ ساعيه آنكه ؟ ؟ ؟ متسع و دائم الترشح بود و خشك ريشهء بزرگ نيارد و از خواص ويست كه هرگاه زردآب آن به جلد و گوشت صحيح رسد او را نيز فاسد سازد و تپ نيز لازم ويست و باشد كه خفقان آرد و قرحهء متاكله آنكه در هر عضو كه افتد همچو اكله او را بخورد و دشوارى اندمال قروح عسر الاندمال را چند سبب نگاشته اند يكى آنكه خون بدن قلت پذيرد يا فاسد شود پس اگر قلت خون بود لاغرى و صفرت بدن و خشكى قرحه و بودن حوالى آن بىورم و حمرت شاهد آن باشد و اگر فساد خون بود فساد لون سحنه برصاصيت يا بصفرت به صورت تغير مزاج جگر و يا بكمودت به صورت تغير مزاج سپرز گواه اوست دوم آنكه سوء مزاج عضو متقرح و بدن حار بود يا بارد يا رطب بود يا يابس موجب علت باشد پس اگر سوء مزاج حار بود سوزش و حمرت قرحه و شدت وجع علامت اوست و اگر سوء مزاج بارد بود كمودت رنگ قرحه و عدم آثار حرارت نشان آنست و اگر سوء مزاج رطب بود نرمى گوشت قرحه و كثرت زرداب آثار ويست و اگر سوء مزاج يابس بود يبوست قرحه و بدن و قلت چرك دلالت آنست سوم آنكه بر كنارهء قرحه يا اندرون آن گوشت پاره سخت باشد و دريافت شدن بحس بصر يا به لمس گواه اوست چهارم آنكه در قعر قرحه استخوان گنده و فاسد شود و علامتش آنست كه قرحه گاهى در ظاهر نيك شود و پس از چند روز باز عود كند و صديد رقيق بدبو از ان روان گردد پنجم آنكه از جهت خباثت و عفونت قرحه استحالهء خون و اصل بقرحه بصديد شود و علامتش سواد رنگ قرحه و سرعت سرايت آن به اعضاى مجاوره باشد ششم آنكه گوشت