بجز يك روز معتدل كه دوازده ساعت نجومى باشد بيش نماند و بعضى گويند كه حمى يوم تا سه روز مىماند بقول جالينوس بعض آن تا شش روز و قال ؟ ؟ ؟ اهرن ان جاوزت الحمى اليومية ثلثة ايام و دخلت فى الرابع فقد خرجت من حمى يوم و صارت من الحميات المادة الحاده و قال جالينوس انا انظر بعد ترك الحمى فى العرق و البول فان رايت فيهما اثر حمى فان الحمى عفينه فان كانا خالصين نقيين فانها حمى يوم
و حمى دقى
بيشتر انتقالى بظهور انجامد و نيز گاهى بحمى عفنى مختلط باشد و اطباى محققين همچو شيخ الرئيس و اكثرى از متقدمين و جمهور متاخرين حمى دق را سه درجه مقرر كردهاند بدين نهج كه در تن مردم دو جنس رطوبت بود كه يكى را رطوبت اولى گويند و آن اخلاط اربعه است و دوم را رطوبت ثانيه نامند و آن دو نوعست يكى فضول چون عرق و دمعه و منى و نحو آن و دوم غير فضول و اين چهار قسمست يكى محصور در تجاويف اطراف عروق صغار كه به اعضاى اصليه مجاور و ساقى آنهااند و دومى بسان شبنم مبثوت و منتشر در فروج جمله اعضا و بر همگى آنها سوى من حيث الخراج قريبة العهد بانعقاد عضوى چهارمى آنكه پيوستگى جمله اجزاى بدنى از انست و آن را رطوبت اسطقسيه و رطوبت منويه نامند پس هرگاه حرارت غريبه از رطوبات اربعهء مذكوره رطوبت اولى را فنا ساخته در افناى رطوبت ثانيه آغاز كند درجهء اولى باشد و اين نام خاص ندارد و سهل العلاجست و چون رطوبت ثانيه را فانى كرده به رطوبت ثالثه آويزد درجهء دوم باشد و آن را ذبول خوانند و درجهء مذكوره سه مرتبه دارد اول و اوسط و آخر و مرتبهء آخر علاجپذير نباشد الا بفضل ايزدى و چون حرارت رطوبت ثالثه را نيست و نابود كرده روى بفناى رطوبت رابعه نهد درجه سوم بود و آن را مفتت و مخشف نامند و بقول حنين ابن اسحاق و مجوسى صاحب كامل الصنائع تقرر درجات مذكوره بدينگونه است كه چون رطوبتى كه در عروق صغارست نيست گردد و حرارت برطوبتى كه در اعضاى رخوه مانند گوشت و نحو آن باشد بياويزد درجهء اولى باشد و چون رطوبت اعضاى رخوه فنا پذيرد و تشبت حرارت به رطوبت طليه كه در فروج اعضا به دو صورت بندد درجهء ثانيه بود و چون رطوبت طليهء منحدم گشته نوبت به رطوبت منويه رسد درجهء ثالث باشد و قسمى حالتى مشابه بدق بانحراف مزاج و استيلاى يبوست بر ان به بعضى انسان لاحق شود خصوصا در سن كهولت و شيخوخت و آن را دق الهرم و دق الشيخوخت نامند و عادت اطبا بايراد آن در ذيل حمى دق اجرا ؟ ؟ ؟
يافته و حرارت باعث حمى خلطى خالى از دو شق نيست كه يا حرارت مذكوره باعث تعفن اخلاط گردد و يا موجب ؟ ؟ ؟ قسم ثانى را ؟ ؟ ؟ بسبب جوش خون تكون