خلقت منفذ پيدا نباشد و هر چونكه باشد صاحب اين مرض را رتقاء گويند اما آنچه بر فم فرج بود مانع مجامعت باشد و آنچه ما بين فرج و رحم باشد دخول تام را منع نمايد و آنچه بر فم رحم بود دخول منى برحم و خروج خون طمثى متعذر باشد و عليله باردار نشود و رتقاء عديم المنفذ در ابتداء حيض بنا بر امتلاى رحم مورد آفات گردد و بسبب شدت نكايت و اختناق حرارت جان بجانبخش سپارد
نتو الرحم
و اين آنست كه رحم از فرج خارج شود دو گونه باشد يكى آنكه رحم به همان هيأت كه هست فروسوى آيد و گردن وى از فرج بروز نمايد دوم آنكه رحم از اصل منقلب شده بحيثيتى كه باطن وى بتمامه ظاهر گردد و ثقبهء عنق او منتفى و ناپيدا شود ظهور كند و اين نوع ثانى را انقلاب الرحم گويند و نتو رحم را عقل و قرن و صاحبهء آن را عقلاء و قرناء نيز نامند و حدوث اين مرض از كشيدن مشيمه يا جنين ميت بلا ترتيب و استرخاى رباطات رحم يا انقطاع آنها بسبب افتادن عورت بر عجز از محل بلند يا جهيدن وى يا برداشتن و كشيدن بار گران و ضعف و استرخاى اعصاب رحم بنا بر فزع شديد و استرخاى اربطهء رحم از رطوبات لزجهء مرخيه دست دهد و علامتش آنست كه در عانه و قطن و پشت و مقعد درد عظيم پديد آيد و كزاز و رعشه و خوف بلا سبب روى نمايد و ميان فرج چيزى نرم غليظ الجسم فرود آمده باشد و آنجا كه سبب علت رطوبات لزجه بود سيلان رطوبت از رحم نيز گواهى دهد
ميلان الرحم
و اين آنست كه رحم بجانبى ميل كند و از اصل خود منحرف شود و اسباب و علامت اين علت در مرض عقر نگاشته آمد و گاه بود كه از انحراف رحم زحير يا عسر البول يا هر دو عارض شود و در تحقيق مرض اشتباه افتد پس نشان انحراف رحم آنست كه قابله به مس اصبع معلوم كند و تقدم سبب چون كشيدن و برداشتن بار گران و جهيدن و جز آن شاهد باشد
الصرة الثامنة عشر فى امراض الظهر و اوجاع المفاصل و غيرها
حدبه
بضم حاى مهمله و سكون دال مهمله و موحدهء مفتوحه و حاى موقوفه عبارت از زوال فقره از فقرات پشتست و زوال فقار به پيش بود يا به پس يا بيكى از جانبين پس اگر زوال فقره بسوى قدام بود تقصع « 1 » و حدبة المقدم خوانند و آنجا كه تقصع بمشاركت استخوان سينه بود قفس « 2 » نامند و اگر بسوى خلف باشد حدبة المؤخر و حدبه على الاطلاق نامند و اگر بيكى از جانبين بود التواء گويند و اگر سبب زوال رياح غليظهء ممدده باشد برياح الافرسه موسوم گردانند و اين مرض از ورم گرم كه متصل فقار افتد و از احتباس باد غليظ زير فقار و نفوذ كردن
هامش
( 1 ) ؟ ؟ ؟
( 2 ) راى مهمله و ؟ ؟ ؟
سكون فا سين مهملتين ؟
؟ ؟ ؟