برعايت مزاج استعمال كنند
مدرات حاره
باديان انيسون تخم كرفس صعتر شونيز زوفاى يابس برنجاسف كبابه نانخواه سداب تخم گزر و امثال آنست
مدرات بارده
تخم كاسنى تخم خيارين تخم خرفه خارخسك كاكنج ؟ ؟ ؟ ماء القرع ؟ ؟ ؟ ماء البطيخ هندى سكنجبين سادهء شكرى و نحو آنست
مدرات معتدل
تخم خرفه پرسياوشان فوه ؟ ؟ ؟ و نحو آنست و چند نسخهء مركب نيز بحيطهء تحرير مىدرآيد كه وقت حاجت به كار آيد
دواى مركب كه ادرار بول كند
- ص انيسون باديان هريك دو درم نيم كوفته در يك كاسهء آب بجوشانند چون به قدر شربت بماند صاف كرده از تخم خربوزه تخم خيارين هريك سه درم در طبيخ مذكور شيره بستانند و بقند سفيد شيرين ساخته بنوشانند بول بسته بكشايد و ماده را بادرار دفع كند و اگر باديان و انيسون سفوف ساخته بخورانند و بالاى آن شيرهء تخم خيارين و تخم خربوزه در آب برآورده به نبات سفيد شيرين ساخته بنوشانند همان عمل بكند
دوائى كه ادرار حيض كند
- ص سليخه شونيز هريك دو مثقال جند ابهل هريك دو درم كوفته بيخته به دو چندان عسل كف گرفته بسرشند و هر صباح از يك مثقال تا دو مثقال غلوله كرده بخورانند و عقب آن چهل درم عرق باديان بنوشانند حيض بسته بكشايد و اگر كم آمده باشد بفراغت آيد به شرطى كه سبب احتباس حرارت و قلت خون نباشد
ايضا مطبوخى كه حيض براند
و منى مردان كه از جاى خود لغزيده در ميان بند شود و يا در اوعيه افسرده محتبس شده باشد برون آردص افسنتين درمنهء تركى ترمس سداب رازيانه تخم كرفس هريك دو درم انجير زرد پنج عدد كلقند ده مثقال مطبوخ ساخته سه روز متوالى بدهند و سه روز مهلت داده ديگر سه روز متواتر دهند
اما مخاط و بزاق
مخاط رطوبت غليظهء فضلهء هضم دماغى است كه از دماغ منجلب بمنخرين شود و از خروج آن سنگينى سر رفع شود و امراض دماغى همچو صرع و سكته از پا درآيد از جهت حفظ صحت مرطوبىمزاجان و رطب دماغان را بايد كه براى اخراج آن به تشميم سياهدانه و زنجبيل و نحو آن و به تبخير ببخار طبيخ بابونه و پودينه و يا به تبخير شراب كه بر سنگهاى گرم ريزند بپردازند و اين تدبير را اطبا پس از تنقيهء بدن ستودهاند و آنچه در امراض سر مثل صداع و نزله و غير آن به عمل آرند تدبير آن از معالجات بجويند و بزاق هم قريب المنفعت به مخاطست و آن رطوبت غليظهايست كه از حلق به فم معده ريزد از جهت حفظ صحت مرطوبمزاجان خاصه در زمستان بخائيدن مصطكى و قرنفل و زنجبيل و مويزج و عاقرقرحا دفع نمايند و يا به غراغر از آبكامه و سركهء عنصل ممزوج بايارج فيقرا يا طبيخ صعتر و خردل ممزوج به عسل خصوصا در حمام رفع آن كنند و آنچه در امراض دماغى مثل لقوه و فالج و غيرهما غراغر به كار برند براى آن اطباى حاذق چند شرائط