كه ضعيف دماغ باشد دوم آن كسى را كه در چشم و گوش مرض حار مادى داشته باشد سوم آن كسى را كه رقيق الرقبه بود چهارم آن كسى را كه حلقوم برخاسته مهيا بحدوث ورم در حلق باشد پنجم آن كسى را كه مرض سوء تنفس داشته باشد ششم آن كسى را كه در سينه و حجب آن ورم باشد هفتم آن كسى را كه ضيق الصدر مهيا به نفث الدم باشد هشتم آن كسى را كه ضعيف المعده باشد نهم ان كسى را كه سمين مفرط بود دهم آن كسى را كه بر ان قى كردن متعسر باشد
دومى در اختيار وقت مختار قى
اطبا گفتهاند كه بهترين وقت مختار قى باعتبار فصول فصل صيفست و باعتبار ساعات يوميه دوپاس روز برآمده و اختيار نيمهء روز در حق كسىست كه قى بريق نكند و اگر بريق كند افضل وقت مختار آن قريب يك پاس روز برآمده است و گفتهاند كه قى على الريق مرطوبى مزاج را و نيز آن كسى را كه ادويهء قويهء مقى چون خربق سفيد و مانند آن به دو دهند بعد تنظيف امعا از ثفل رواست و منجمين در اختيار وقت قى وقوع قمر در حمل و ثور جائز داشتهاند و بطليموس گفته كه در بروج آتشى باشد ليكن به شرط نظر زهره سيما كه فوق الارض بود و همينست حكم غرغره كردن
سومى در منافع و مضار قى بدانند
كه قى آنچه براى نفع حفظ صحت كنند چند فوائد دارد اول آنكه سنگينى سر را دفع كند دوم آنكه بصر را روشنى افزايد سوم آنكه تخمه را سودمند باشد چهارم آنكه منع انصباب مرار بر معده كند پنجم اشتهاى طعام پديد آرد بنا بر ازالهء رطوبات دسمه و حلوه از معده ششم بدن را محكم كند و ترهل را زائل سازد بنا بر اصلاح جودت هضم و تنقيص رطوبات و آنچه براى نفع امراض كنند امراض مذكوره همچو صرع معدى و ماليخوليا و فالج و رعشه و انتصاب النفس و يرقان و استسقا و قروح كليه و مثانه و جذام و نقرس و عرق النسا و قوبا و رداءت لونست و مضار قى از افراط اوست و گفتهاند كه قى مفرط مضعف معده و مضر صدر و چشم و گوش و دندانست و اوجاع مزمنهء سر را كه بمشاركت معده نباشد و صرع دماغى را كه بشركت معده نبود و جگر و شش را ضرر دارد
چهارمى در تدابير تهيهء قى بدانند
كه آن كسى كه سهل الاجابت بقى باشد او را قبل از قى اطعمهء مختلفه خورانند و پس از تشرب دواى مقى رياضت كنانند پس از ان بطن را بقماط نرم معتدل به بندند اما بستنى اسفل قوىتر از اعلى باشد و هر دو چشم را رفاده نهاده بعصابه مربوط سازند و بعد از انقضاى زمانى معتد به بحصول اثر دواى مقى قى كنانند اگر طبع خودبخود به حركت آيد فبها و الا پر مرغ بروغن حنا يا بروغن گل و ايارج فيقرا چرب ساخته در حلق فرود آرند و اگر ازين هم قى نيايد قدرى حركت دهند و اگر اين هم كافى نشود بحمام برند يا تسخين معده كنند و در حالت اجابت قى راست بنشينند