و اگر قدرى مقل ازرق در روغن گل آميزد در تقويت محل و حفظ آن از مضرت مرور مواد قوىتر باشد
سادس در تدبير پس از انقطاع عمل مسهل
بدانند كه علامت قطع عمل مسهل آنست كه بعد اسهال تام نوم « 1 » و عطش مفرط غالب آيد و اصل انقطاع عمل مسهل از تغير خلط مقصود توان دريافت پس بعد از قطع عمل مسهل اگر شارب مسهل بارد مزاج باشد حرف مغسول بزيت چرب كرده به آب حار كه در ان شربت حار حل كرده باشد بخورد و اگر حار مزاج باشد سبيوش بروغن بنفشه چرب كرده به آب سرد كه شربت بنفشه در ان حل كرده باشد بنوشد و اگر معتدل المزاج باشد تخم ريحان بروغن بادام چرب كرده با شربت قند بخورد و اگر پس از انفراغ مسهل در معده رائحهء مسهل باقى ماند سويق شعير و شربت شكر غاسل آنست و نيز هرگاه مسهل بعد اخراج خلط مقصود باخراج خلط ديگر عمل كند بر ان شرب ماء الشعير مفيد باشد
سابع در تدارك افراط اسهال
هرگاه اسهال از حدت مسهل به حد افراط رسد و انسداد آن واجب آيد مىبايد كه ربط اطراف كنند و از ابط و اربيه شروع به بستن نمايند و بسوى اسفل فرود آيند و ترياق و فلونيا خورانند و به آب گرم چادر پوشيده عرق كنانند اما آب گرم بسوى پشت بايد داشت و پارچه دوته بر سر بايد كرد و سر را از بخار آب نگاه بايد نمود و بر معده و احشا سويق به آب سرشته و يا طباشير و گلنار و مانند آن به آب سيب و بهى و امرود و آب مورد سرشته ضماد سازند و يا ادهان قابضه مثل روغن مصطگى و روغن سفرجل بر معده طلا كنند و از هواى بارد و حار اجتناب ورزند و اگر سحج افتد سبيوش مقلو و صمغ عربى مقلو و گل ارمنى بروغن گل چرب كرده با رب بهى و رب سيب آميخته بخورانند و هندى طبيبان بعد قطع عمل مسهل قوى و بحدّ افراط رسيدن اسهال چلاو با ماست شيرين مىدهند و متقدمين گفته كه هرگاه حب الرشاد بريان كرده در دوغ طبخ دهند كه منعقد شود و به وزن سه درهم از ان بنوشانند اسهال مفرط را بازدارد و مجربست و جدوار با دوغ گاو و پادزهر حيوانى با دوغ گاو سائيده دادن بسا مجربست و بايد كه بعد از ان غذاى قابض خورانند مثل لقمه چند نان خميرى در آب انار ترش تر كرده و نان كعك سوده در شراب انگورى تر كرده و سماق پخته « 2 »
ثامن در تدبير كسى كه او را مسهل عمل نكند
و اعراض رديه پديد آيد هرگاه شخصى خورندهء مسهل را مسهل عمل نكند بايد كه بر ان تحريك بدواى مسهل ديگر نكنند كه در يك روز دو مسهل خورانيدن منعست و خطر دارد و تدبير آنست كه وقت تشويش افعال و مغص و سدر و صداع و تمطى و تثاؤب اگر هنوز دواى مسهل در معده باشد ماء العسل گرم يا آب گرم كه در ان قدرى نمك
هامش
( 1 ) قال القرشى العطش و النعاس ؟ ؟ ؟ عقيب ؟ ؟ ؟ الاسهال و القى ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ من الخلط الموذى ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟
( 2 ) و طبيبى گفته پست جو با اندكى تخم خشخاش سوده خورانيدن سخت نيك باشد