بسيار باريك و بر هر گرهى دو برگ شبيه ببرگ نعناع و بر شاخهاى بسيار باريك آن غنچها و گلهاى كوچك و رنگ ظاهر شاخها و ساق آن سرخ مائل بزردى و تيرگى و بهترين آن ياقوتىرنگ بصفات مذكور الصدر مىباشد و مزاج آن گرم و خشكست در آخر دوم و ملطف و محلل و مفتحست و خواصها دارد و اطباى هند مزاج آن را سرد و خشك دانستهاند و مقدار شربت آن تا دو درم
قصب
بفتح اول و صاد مهمله به فارسى نى و بهندى نركل نامند مزاج وى سرد و خشكست در دوم و ضماد بيخ تازهء كوبيدهء آن جاذب پيكان و استخوان و خار از بدن و با سركه مسكن درد كمر و ضماد برگ تازهء آن جهت اورام حاره و سرخ باده نافعست
قصب الشكر
به فارسى نيشكر و بهندى گنّادپوندا و گاندا نامند مزاج وى گرمست در اول و تر در دوم و عصارهء آن ملين طبع و مسكن التهاب معده و ملطف خون و منقى مثانه و مدر بولست
قطران
بضم اول دو نوع باشد يكى سياه براق غليظ و تندبو و آن را برقى نامند و دومى رقيق و غير براق و آن قطران سيالست و گويند هر دو نوع از اشجار شربين و غير آن حاصل مىشود و مزاج آن گرم و خشكست در آخر سوم و مسخن و مجفف و محلل و با قوت ترياقيت و مخرج جنين و قاتل اقسام كرم معده است و خواصها دارد و مقدار شربت آن از نيم مثقال تا يك مثقال
قفر اليهود
بفتح قاف و سكون فا و راى مهمله چيزىست شبيه بموميائى و صاحب كنز نوشته كه بشيرازى موميائى كوهى نامند و بهترين بنفش براق سريع التفتت سنگين و خوشبو مىباشد طبيعت آن گرم و خشك است در سوم و قريب بخواص موميائى و بجاى آن مستعمل و جهت عسر النفس و قرحهء ريه و تقويت هاضمه و صلابت رحم و ضعف جگر و گرده مفيدست و خواصها دارد و مقدار شربت آن از نيم درم تا يك درم
قلقاس
بفتح دو قاف و ميان هر دو لام ساكن بيخىست از نبات بستانى و بهندى اردى نامند و آن را پخته نانخورش سازند مزاج آن گرمست در اول و تر در دوم و محرك باهست
قنب
بكسر اول و تشديد نون مفتوحه و باى موحده به فارسى بنگ و باصطلاح اطبا ورق الخيال و جزو اعظم و شهوتانگيز و نشاطافزا و بهندى بهانگ خوانند نباتىست بستانى و طبيعت برگ آن مركب القوى و نزد بعضى گرم و خشكست در سوم و مسكر و مفرح و مشهى و مبيهى بالعرض و اكثار آن قاطع باه و مجفف منى و مخدر و مضعف حواسست و مقدار شربت آن از يك درم تا دو درم و تخم آن در شهدانج مذكور شد
قنبيل
بكسر اول و سكون نون و كسر باى موحده و سكون تحتانى و لام به فارسى كنبيلاى و بهندى كيلا خوانند چيزىست سرخرنگ زردى مائل همچو آرد و گويند از درخت كوهستانى حاصل مىشود و بعضى