گل خطمى گلقند بيفزايند .
و هرگاه بر مزاج برد مستولى نبود و طبع نرم بود پوست بيخ كاسنى پوست بيخ باديان گل سرخ تخم خربزه خيارين كوفته زرشك الائچى كلان خارخسك كوفته عنب الثعلب اصل السوس اذخر مكى كرويا انيسون پودينه در عرق باديان عرق مكوه شب تر كرده صبح جوشانيده صاف نموده شربت بزورى بارتنگ تخم ريحان پاشيده بنوشند كه ماده را به ادرار برآورد و قبض صالح نمايد .
و هر گاه بر مزاج برودت از بلغم غالب و اسهال نيز باشد مصطكى پوست بيخ باديان بيخ كاسنى تخم كرفس گل سرخ كرويا تخم خربزه در عرق كاسنى عرق عنب الثعلب جوشانيده صاف نموده شربت بزورى داخل كرده بارتنگ تخم ريحان پاشيده دهند .
و اگر بعد تخمه ورم در محل كبد و تهبج چهره و ورم پايها بسيار باشد پوست بيخ كاسنى اصل السوس مويز منقى جوشانيده گلقند داخل كرده بنوشند بعد از دو سه روز عنب الثعلب پرسياوشان گل سرخ تخم خربزه كوفته گل بنفشه عوض پوست بيخ كاسنى داخل كرده خيسانيده و شربت دينار افزوده بدهند .
و اگر از شربت دينار گرمى بر مزاج ظاهر گردد موقوف كنند و غذا آب گوشت با نان تنكى و به جاى آب طبيخ باديان دهند و ضماد مكوه پشك بز سوخته فلوس خيارشنبر بر پايها نمايند و پانزده بيست روز همين استعمال نمايند .
و اگر با نفث الدم و سرفه باشد تخم خطمى خبازى بهدانه اصل السوس نبات سفيد در عرق بارتنگ جوش داده صاف كرده بارتنگ پاشيده بنوشند و اول صمغ عربى كتيرا مصطكى بخورند روز ديگر اگر خون يكبارگى بسيار آيد بعده بلغم سرخىآميز برآيد و احساس روانگى خون از طرف معده و طحال و حوالى آن به سوى حلق معلوم گردد .
از قرصى كه براى استسقا و نفث الدم نافع است دو سه ادويه يعنى ريوند چينى لك مغسول در سر دارو اضافه كنند بعده شيرهء پوست بيخ انجبار افزايند و مغز فلوس عنب الثعلب خشك در آب ساييده بر ورم ضماد كنند .
و اگر در تب خريفى بعد سه مسهل ظهور نمايد و اسهال عارض گردد اول بارتنگ عرق مكو بعده تخم مويز بريان طباشير گشنيز خشك هليلهء سياه بريان سفوف ساخته بالايش نقوع خفيف يا طبيخ خفيف از عنب الثعلب پوست بيخ كاسنى و غيره شربت بزورى بدهند .
و اگر با ورم تمام شكم و صلابت باشد برنگ كابلى چهار ماشه عنب الثعلب بيخ كبر گل سرخ تخم كشوت پرسياوشان تخم خربزه و عنب الثعلب جوشانيده گلقند داخل كرده بنوشند .
و عنب الثعلب گيرد بر شكم و پاها ضماد كنند بعده سناى مكى نه ماشه افزايند غذا شوربا به جاى آب عرق عنب الثعلب دوم روز دواء المسك معتدل خورده عنب الثعلب ريوند چينى گل سرخ جوشانيده شربت بنفشه باز گلقند به جاى شربت كنند پس اگر ورم از جانب طحال كم شود و جانب كبد كه موضع مرض است باقى ماند قرص گل صغير سوده به كلكلانج بزورى سرشته همراه عنب الثعلب بيخ كبر پرسياوشان خيارين جوشانيده با گلقند دهند .
اگر اسهال شود و در صلابت و ورم تخفيف گردد عنب الثعلب گل سرخ گاؤزبان سنبل الطيب بيخ كبر ريوند چينى كاسنى جوشانيده گلقند بدهند كاسنى براى خفقان كه از ادويهء مسهله پيدا مىشود و از براى ادرار ماده و بهر اصلاح ادويهء حاره مثل سنبل الطيب و غيره مىدهند .
و اگر افتادن بر پهلو دشوار بود قرص گل صغير سوده به گلقند سرشته با ريوند چينى اصل السوس گاؤزبان عنب الثعلب جوشانيده نبات داخل كرده دهند .
بعده براى تقويت دواء المسك بارد بخورند و گاؤزبان گل گاؤزبان عنب الثعلب جوشانيده نبات بدهند دواء المسك هرچند بارد است چون ماده باقى نبود و نقا حاصل شده باشد مضائقه ندارد .
و اگر به سبب ضعف از مسهلات خفقان عارض شود هليلهء مربى با عرق شاهتره دهند باز گاؤزبان زرنباد گل سرخ جوشانيده نبات داخل كرده دهند .
و اگر در پيرانه سال مرض مستحكم باشد بعد تنقيه به طبيخات معموله اين حب روناس مسهل همراه عرق باديان و عنب الثعلب هر يك پنج توله بدهند روناس يعنى مجيهه گل سرخ گل نيلوفر انيسون لك مغسول عصاره غافث پوست هليلهء زرد افسنتين ريوند چينى صبر زرد هر يك سه ماشه تربد دو ماشه زنجبيل يك ماشه كوفته بيخته حب سازند .
و گاهى اين حب با شير شتر مىدهند بدين طور كه اول روز از اين حب چهار ماشه همراه شير شتر چهار دام داده هر روز شير دو دام افزوده تا شانزده نهايت بيست دام به قدر قوت هضم و مزاج مريض مىافزايند و باز مىكاهند و غذاى روز همان صرف شير و غذاى شب شله دو سه دام و نهجى كه در ابتدا شير مىافزايند به تدريج غذا مىكاهند و در انتها شير مىكاهند و غذا مىافزايند و به قدر اشتهاى معمولى مىرسانند مگر از تخمه و اسهال حذر كنند .
پس اولى آن است كه شكم سير هرگز نخورند و مادام كه شير بنوشند اصلًا نان نخورند و حب روناس كه مسهل نيست و مقوى جگر بارد است اين است سنبل الطيب مصطكى زعفران هر يك سه ماشه اذخر مكى اسارون تخم كشوث گل سرخ روناس لك مغسول حب بلسان عود بلسان هر واحد چهار ماشه قرنفل قاقلهء صغار هر يك دو ماشه كوفته بيخته حب بندند .
و اگر خواهند با شهد سه وزن معجون سازند .
و اگر در سن دوازده سالگى ورم همه شكم از هشت ماه و عدم انتفاخ از خوردن كشتهها و با سرفهء شديد باشد اول شيرهء عنب الثعلب شيرهء اصل السوس در عرق مكوه برآورده شربت بنفشه خاكشى داخل كرده دهند و مكوهء خشك مغز فلوس اكليل الملك در آب مكوه سائيده نيم گرم ضماد نمايند
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 83
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٨٣