زرده تخم مرغ و گوشت تناول كنند .
و اگر از كثرت خون در بدن بود خون كم نمايند و در اين جا شربت زرشك و ليمون و تمر هندى و آب انار مفيد بود .
و اگر از ورم يا ضعف طحال بود تنقيهء سودا نمايند و تقويت سپرز كنند بدانچه در علاج ورم و ضعف طحال مذكور گردد .
و اگر از سردى ريه باشد شربت زوفا و گلقند دهند .
و اگر مشاركت ماساريقا سبب باشد شربت بزورى و آب انار دهند و مقويات جگر استعمال كنند .
و اگر به مشاركت گرده بود از جهت ضعف يا جراحت او علاجش به حسب سبب از مقامش اخذ كنند .
و اگر به مشاركت رحم به سبب اختناق يا حبس حيض باشد علاجش از مبحث آن روشن گردد .
و اگر از جهت سوء مزاج گرم جميع بدن افتد علاج تب نمايند و اين ردى است .
و اگر به سبب مغض و پيچش بود اول فكر مغض و زحير كنند بعده تدبير استسقا .
و اگر تابع درد پشت بود علاج وجع الظهر نمايند .
و اگر از جهت حجاب بود معالجه حجاب نمايند و شربت بزورى كه در آن بنفشه و زوفا و پرسياوشان داخل بود بنوشند و باقى تدابير عند تركيب اسباب و تقاضاى حال بر رأى طبيب است و علاج هر يك از اين اسباب در موضع خويش مفصل مذكور است و تدبير سبب واصله پيشتر مسطور شد .
و جهت تغذيه گوشت مرغ يا بز جوان كه با نخود پخته باشند يا قتق سماق اختيار نمايند .
و گويند كه دفع ماده اين علت را به سه وجه بايد كرد :
اول آنكه از آب و اشياى آشاميدنى و نان و طعام و ميوههاى رطبه حتى الامكان مريض را بازدارند تا به گرسنگى و تشنگى مدد ماده منقطع گردد و خيلى به تحليل رود .
و چون از شدت جوع و عطش بىطاقت شود و جهت حفظ قوت به غذا دادن حاجت آيد قدرى قليل پلاؤ مرغ خشك كه از دخن باشد نه از برنج سرود دهند باز تا تشنه نشود و يا قدرى كباب از طيور مثل گنجشك و لوه و تيتر و غيره بى نمك با عسل و يا پلاؤ دخن كه گل كبر و روغن دنبه تازه در آن باشد .
و اگر نباشد عوض آن روغن گاو كنند و يا نان خشكار با كباب و يا شورباى طيور مذكوره و يا به عسل و يا دخن فقط به عسل و يا به بقلهء مكوه و هيچ غذاى غليظ و لزج نبايد داد .
و ترشىها هم بىضرورت ندهند و عوض آب عرق مكوه يا كاسنى يا باديان و يا كوبدار و امثال آن مناسب مزاج دهند بلكه آبدست و وضو نيز از عرقيات مذكوره كنند و در طبيخ دوا هم استعمال نمايند .
دوم آن كه به قى و مسهل و حقنه و شياف ماده را كم سازند به دفعات و مسهلى قوى هم نبايد داد تا قوت برجا ماند و بعد از آن جهت تحليل معاجين و اطليهء محلله به كار برند و بعد به شدن تا يك ماه بلكه دو ماه رشته پرهيز به دست دارند تا باز عود نكند و الا ازالهء آن محال است .
سوم آن كه بعد از تنقيه ما بقى مواد را خشك نمايند به عرق آوردن در حمام گرم بى آب و يا بخورات تا عرق آيد .
و بايد كه از پنبهء كهنه و يا ريسمانى كه از وى ريسيده باشند پاك كنند تا بسيار آيد و يا جلوس در آفتاب و رياضات معتدله و سوارى كشتى و مشى بر زمين ريگزار و تمرغ و اندفان در ريگ گرم و غسل به آب معدنى شبى و كبريتى و آب درياى شور .
و اگر بيمار انتقال به شهرى نمايد كه هواى آن گرم باشد بسيار مفيد بود .
ذكر بعض ادويهء يونانيه مفيد استسقاى لحمى :
خوردن عود البخور هر روز يك مثقال و ضماد نخود سياه مجرب سويدى است .
و جوزبوا و شكوفه حندقوقى و بسباسه و ضماد نخود سرخ و حضض هر واحد نافع نوشته و كذا خبث الحديد و آب آن در لحمى مفيد است .
و اگر با كثرت برودت باشد دارچينى مصطكى ريوند چينى دارفلفل فلفل سياه هر يك سه ماشه زنجبيل برنگ كابلى هر يك شش ماشه كوفته و در آب جوشانيده گلقند دو توله ماليده بنوشند .
و يا از برنگ كابلى و زنجبيل به وزن مذكور و ريوند چينى دو ماشه فلفل سياه يك ماشه سفوف ساخته بدهند و بالايش دارچينى و مصطكى و دارفلفل به دستور جوشانيده بنوشانند و يا كاسنى بيخ كاسنى هر يك نه ماشه باديان بيخ باديان هر يك شش ماشه مويز منقى هفت دانه سنبل الطيب تخم كرفس برنگ كابلى هر يك سه ماشه جوشانيده شربت بزورى دو توله انداخته بنوشند بعد از آنكه ريوند چينى سه ماشه فلفل سياه چهار سرخ باريك سوده بخورند كه مجرب است .
و ايضا عنب الثعلب پرسياوشان فوه الصبغ تخم كشوت مويز منقى جوشانيده گلقند داخل كرده بنوشند و يا بهر بلغم غليظ عنب الثعلب شش ماشه مويز منقى ده دانه انجير زرد سه دانه پرسياوشان چهار ماشه گل غافث سه ماشه اصل السوس چهار ماشه جوشانيده با گلقند بدهند .
و اگر رفع قبض منظور باشد روز دوم يا سوم سناى مكى نه ماشه براى تليين شكم افزايند و يا عنب الثعلب گل سرخ هر يك شش ماشه باديان پرسياوشان هر يك چهار ماشه مويز منقى ده دانه جوشانيده گلقند سه توله داخل كرده دهند .
و اگر خواهند تخم كاسنى شش ماشه افزايند باز سناى مكى نه ماشه افزوده بعده سنا موقوف كنند و غذا شله و به جاى آب عرق مكوه بدهند .
و يا جوارش شهرياران توله خورده بالايش عرق باديان عرق چهل گياه هر يك هفت توله عرق كاسنى پنج توله گلقند سه توله شربت دينار سه توله بنوشند .
و اگر سرفه باشد لعوق سپستان عوض گلقند داخل كنند و يا معجون دبيد الورد شش ماشه خورده بالايش شير شتر پنج دام شهد هفت ماشه حل كرده بنوشند نيم گرم .
و يا دواء الكركم شش ماشه با عرق باديان بخورند و خاكستر سرگين بز كوهى و خاكستر پاچك دشتى و آرد حلبه و ريوند چينى هر يك شش ماشه بورهء ارمنى دو توله زيره سياه دو توله و نيم سائيده به سركه كهنه ضماد نمايند كه مجرب است .
و اگر نوشداروى ساده همراه عرقيات بخورند و سعد كوفى بورهء ارمنى پشك آهو خاكستر چوب انگور هر يك چهار ماشه سوده به آب عنب الثعلب تازه ضماد بر دست و پا نمايند براى ضعف كبد و ورم اطراف مفيد است .
و اگر با ورم تمام