و فصد صافن از جهت محاذى مائل چنمان چه مذكور شد بايد كرد .
و اگر سببش كثرت شحم باشد رياضت استعمال كنند و تلطيف غذا نمايند و استحمام رطب ترك كنند مگر به آبهاى حمات و استفراغ به فصد و حقنهاى حاده و به مجففات مسخنه مثل ترياق و بثاوريطوس سازند .
و بايد كه شراب رقيق ابيض بگذارند و احمر قوى صرف ندك استعمال نمايند و از فرزجات جيده براى ايشان عسل ماذى و روغن سوسن و مرو است .
و اگر سببش رياح مانع از جودت تمكن منى باشد معالجه مثل كمونى و خورانيدن انيسون و تخم كرفس و تخم سداب و لا سيما تخم سداب در ماء الاصول و شربت آن و به فرازج متخذ از آن و از محللات رياح مثل جندبيدستر و تخم سداب و تخم فنجنكشت نمايند .
و اگر سببش شدت يبس باشد و حقنهاى مرطوب و حمولات شحوم لينه استعمال كنند و شير و خصوصاً شير بز و شوربايهاى چرب بنوشند .
و اگر سببش تنگى فم رحم باشد در آن دائماً ميل سرب نهند و به تدريج آن را سطر نمايند و مراهم لينه بمالند و انكثار جماع كنند و خوردن كرنب آن را انفع بود و كرفس و زيره و انيسون و مانند آن استعمال نمايند و اكثر اسباب امتناع حمل قابل علاج آن برودت و طوبتن است و اكثر ادويهء محبله متوجه به تلافى آن است و لا بد است از استفراغات رطوبت اگر رطوبت باشد به ايارجات و به حقنها و حمولات و از مشروبات معاجين حاره مثل شرويطوس و ترياق و بثاوريطوس و دواء الكاكنج دهند و از مشروبات ذو الخاصيت اين است كه زن را بول فيل بنوشاند كه آن در اجمال عجيب است و اين به قرب جماع برارند و همچنين خوردن برادهء عاج حاضر النفع است و تخم سيساليوس مجرب است و گاهى اين را به مواشى ماده باى كثرت توليد خوراند و از فرزجات آن چه به روغن بلسان و روغن بان و روغن سوسن سازند و فرزجه از نفط سياه .
و ايضا پيه مرغابى در صوف و از اظفار الطيب و مشك و سنبل الطيب و سعد و شب و صعتر و نانخواه و زوفا و مقل و خصية الثعلب و دارشيشعان عجيب است و جوز السرو و حب الغار و سك و حماما و ساذج و قرومانا و از هر دواى مسخن قابض خصوصاً براى زلق و حمول پنير مايه و خصوصاً پنيرمايهء خرگوش به مسكر يا به روغن بنفشه بعد طهر اعانت بر حمل مينمايد و كذلك حمول پشك و حمول زهرهء ظبى نر و خصوصاً اگر با دى اندك خصية الثعلب و عسل اميزند و حمول پشك او يا حمول زهرهء گرگ يا خرگوش يا شير به قدر دو دانگ .
شيافهء جيد سنبل الطيب و زعفران و مصطكى و مرو و مشك و جندبيدستر به روغن ناروين .
و ايضا بگيرند مر چهار درم و ايرسا و پشك خرگوش دو درم و از آن فرزجهء بلوطى مهيا ساخته بردارد و هر سه روز تبديل آن كنند .
و ايضا غسل مصفى و سكبينج و مقل در روغن سوسن .
فرزجهء جيده ساذج هندى و قرومانا هر واحد اوقيه شح مرغابى و زرده بيضه دو اوقيه روغن ناردين نيم اوقيه باق اجزاى اين مع او زان همان است كه در قول مسيحى گذشت و هر روز تجديد آن كنند .
و ايضا بگيرند سير خشك يا تر و بر آن مثل او در روغن كنجد انداخته تا مهرا شود و ماهيت برود و به صوف بردارند كه اين نيكو است و گاهى قبل استعمال فرزجات به حقنها كه در آن قوت شحم حنظل باشد احتياج افتد و رطوبات را خارج نكد و يا حمول در فرج به مثل صمغ كنگر نمايند كه از آن اخراج رطوبات كند و از بخورات اقراص متخذ از مرو و ميعه سائله قنه حب الغار است هر روز از آن بخور نمايد .
و ايضا زرنيخ سرخ جوز السرو به ميعهء سائله سرشته در قمع بعد طهر سه روز متواتر بخور نمايند و همچنين مر ميعهء سائله قنه حب الغار و شونيز ايضا و مقل و زوفا .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد كه هر گاه عدم حبل از سوء مزاج بود بايد كه تدبير زن به تدبير مضاد آن نمايند مزاج از اغذيل و ادويهء مشروبه و مصبوبه در رحم از ادهان و غيره كند و از اشييا مزيد آن مزاج اجتناب نمايند .
و اگر به سبب بعض اخلاط كائن در تجويف رحم باشد به استفراغ آن خلط و تقيهء بدن از ادويهء مسهله علاج كنند و اغذيهء مولد خلط صالح و حقنهء منقى آن خلط از رح استعمال نمايند و هر گاه عدم حبن به سبب ؟ بود اغذيه و ادويه مفتح سده و مدر حيض استعمال كگنند .
و اگر به سب فربهى زن باشد به تدبير مهزل پردازند تا آن كه به حال اعتدال گرايد .
و اگر عدم حبل از قبل رحم باشد حمولات نافعه آن زن بردارد و اين فرزجه مقوى رحم و معين بر حمل است شب يمانى دو درم باقى اجزاى همان است كه در قول مسحى گذشت .
و بايد كه صوف را ر روغن گل تر كرده بيفشرند و بعده به دواى مذكور آماده زن بعد غسل از حيض سه روز استعمال كند و مجامعت نمايد .
ديگر زهرهء گرگ يا زهرهء شير يا زهرهء ماهى هر چه حاضر باشد فرزجه آلوده به اندك روغن بلسان يا روغن ناردين بردارند .
و اگر علك الانباط با اندك پيه بط و يا مرغابى گداخته زن به مرات بردارد و نفع يابد و سه نسخهء ديگر همان است كه در قول مسيحى گذشت .
ديگر مر يك جزو و بيخ سوسن و سرگين خرگوش و صمغ هر واحد دو جزو باريك ساخته به روغن بان بياميزند