نفاس كه با تپ باشد گاو زبان خارخسك تخم خرپزه به عرق عنب الثعلب جوشانيده گلقند شربت بزورى نوشانيدن و عوض آب عرق عنب الثعلب دادن در دو سه روز ادرار نفاس مىكند و غذاى روز ؟ ملايم و غذاى شب آب گوشت بىروغن دهند .
و اگر از حبس خون نفاس پيچ شكم باشد عنب الثعلب شاهتره هر يك شش ماشه فوه الصبغ پرسياوشان هر يك چهار ماشه پوست خيارشنبر دو توله خارخسك تخم خرپزه هر يك شش ماشه جوشانيده گلقند سه توله داخل كرده دهند .
اقوال اطبا :
[ سويدى ]
سويدى گويد كه چون خاكستر چوب بلوط به زيت خوشبو آميخته سه مرتبه بليسند در ابراى خوالف بعد نفاس و تسكين وجع آن مجرب من است و شرب و حمول غاليه و كذا شرب طبيخ پوست پياز براى تنقيهء رحم از نفاس بالخاصيت مجرب است و شرب و حمول حب بلسان و كذا مشكطرامشيع و كذا زراوند مدحرج و طويل و كذا آسارون مخلوط به عسل و كذا فرفيون و كذا نانخواه و كذا خود كذا قنطوريون دقيق و حمول آب قيصوم و مرو كذا دو قوه شرب فاوانيا به قدر بادام و كذا راوند طويل به فلفل و كذا طبيخ لوبيا و اكل جرم آن و كذا كمافيطوس صنوبرى به عسل و كذا طبيخ برگ باديان و كذا فطراساليون و كذا حب الغار و جلوس در طبيخ فاشراى كوفته و اكل كرنب هر واحد منقى خون نفاس است .
[ شيخ ]
شيخ مىفرمايد كه هر گاه زن بزايد يا اسقاط كند و معلوم شود كه خون آن كم آمده يا نيامده صواب آن است كه در ادرار و ترقيق خون آن كوشند بهر آنكه اگر بند شود اورام حادث كند و تعطيس در اين نيز نافع است و از اوخنه در اين آن است كه به حرمل و مرو خردل و مقل بخور كنند .
و ايضا تدخين به چشم ماهى شور يا به سم اسب يا خر نمايند .
و اگر از اين غنا حاصل نشود فصد صافن لا بد است تا خون را خارج كند و ضرر امتلا و توريم را منع نمايد و گاهى فصد مابض ركيه او را قوىتر كند .
[ مجوسى ]
مجوسى گويد كه چون خوف نفاس بند شود و زن پاك نگردد آبى كه در آن كرنب و پرسياوشان و مشكطرامشيع جوشانيده باشند در آن اندك روغن زيت غسيل حل كرده بنوشند و شورباى گوشت مطبوخ به آب كرنب و شبت بياشامند .
[ سعيد ]
سعيد گويد كه بخور به مر مكى نمايند و آب مطبوخ پرسياوشان به شكر بنوشانند و شورباى گوشت كبوتر يا نخود و شبت و دارچينى پخته بدهند .
[ انطاكى ]
انطاكى گويد كه آنچه خوالف و رياح و مابقى از خون فاسد ببرد بهترين آن در زمستان تخم كرفس و زنجبيل و زرنباد و شونيز و قرطم است كه بجوشانند و به عسل و روغن بنوشند و در تابستان خطمى و انيسون و باديان و اشنه به شكر است و مرو روغن بان از اجود فرازج در هر وقت است .
[ مؤلف اقتباس ]
مؤلف اقتباس گويد كه در احتباس نفاس فصد هر دو صافن كنند و اين ماء الاصول دهند پوست بيخ باديان پوست بيخ كاسنى و بيخ اذخر و بيخ كرفس و بيخ كبر و بيخ مهك مقشر هر يك پنج ماشه باديان بادرنجبويه مكوه بنفشه هر يك هفت ماشه قنطوريون دقيق ترمس انيسون هر يك چهار ماشه گلقند سه توله تا يك هفته و غذا شورباى بچهء مرغ كه نخود كابلى در آن افتاده باشد تنها يا با نان خورانند .
و اگر حاجت افتد تنقيه به ايارجات كبار كنند مع اضافهء بعضى ادويهء مسهله مانند ريوند خطائى و تربد سفيد هر يك هفت ماشه سنا يك توله ترنجبين چار توله خيارشنبر شش توله شربت دينار چهار توله روغن بادام پنج ماشه در ماء الاصول مذكور و غذا به دستور و روز ديگر دواء المسك معتدل علوى خان هفت ماشه جدوار يك ماشه ورق نقره پيچيده بليسانند و بالاى آن مشكطرامشيع باديان تخم خرپزه هر يك نه ماشه انيسون صعتر هر يك چهار ماشه جوش كرده شربت به زور چهار توله تودرى و يا حرف هفت ماشه پاشيده بنوشاند و همين نمط چهار پنج روز مسهل داده جهت تعديل مزاج دواء المسك تلخ هفت ماشه با عرق بتنا كوشش توله استعمال نمايند .
كثرت نفاس
هر گاه خون نفاس زياده آيد در آن خوف سقوط قوت است تدبير حبس آن بايد كرد .
علاج :
هر چه در علاج كثرت طمث مذكور شد حسب رعليت مزاج استعمال نمايند و يا هر صبح قرص كهربا دو مثقال گل مختوم يا گل ارمنى گلنار نيم نيم مثقال با هم ممزوج كرده همراه رب بهى بخورند و قرص كهربا يا قرص گلنار كوفته در پارچه باريك پوئلى بسته در فرج نهند و يا گل ارمنى و دمالاخوين كهربا صدف سوخته سنگ جراحت هر واحد يك ماشه كوفته بيخته بخورند بعد آن شيرهء بيخ انجبار چهار ماشه در گلاب دو توله عرق گاو زبان ده توله برآورده تخم بارتنگ شش ماشه پاشيده بنوشند و گاهى فصد نيز مفيد مىشود .