بر حدت منى است و ديگر آثار مخصوصهء هر خلط مخفى نيست .
علاج
فصد صافن يا باسليق و تنقيهء سودا و غير آن نمايند و در جمله اقسام اطليهء بارده مثل صندل و ماميثا و حضض و آب گشنيز و كاهو و خرفه به كار برند و روغنهاى سرد مثل روغن گل و بنفشه و نيلوفر بمالند و آن را كه سبب حدت منى باشد ادويهء مبرد و مرطب كه اندكى تخدير داشته باشد مثل كاهو و كافور و گشنيز و صندل نيلوفر و غير آن كه در بحث كثرت شهوت مردان مذكور شده سود دارد و كافور رباحى در گلاب سائيده اندر فرج ماليدن خارش و سوزش آن را مفيد است .
و اگر سرب را به آب كاسنى بسايند و نيلوفر و تخم كاهو كوفته بيخته در آن بسرشند و به گلاب آميخته در فرج طلا كنند خارش فرج را سود دارد و اين فرزجه جهت حكه و اختلاج رحم از مجربات است نعناع خشك ناروين گل نسرين خشك گل نيلوفر برگ سرد برگ سدر لاجورد مساوى به روغن زيتون سرشته مثقالى از آن فرزجه كنند و مثقالى را به آب بابونه مطبوخ بر ناف ضماد نمايند و از آب و شراب اجتناب لازم است تا دوا مكث نمايد و احسن آن كه در ايام حيض اين دوا به عمل آرند .
و اگر در حالت حمل عارض شود مرداسنگ در آب سرد يا در گلاب سوده بدآنجا رسانند كه فى الفور نفع ميدهد و كذا حضض و كذا سفال كهنه بر چاه افتاده باشد و كذا گل سر شود و كذا گل ارمنى .
اقوال اطبا :
[ شيخ ]
شيخ ميفرمايد واجب است كه تنقيهء بدن به فصد هفت اندام كنند .
و اگر احتياج فصد ثانى افتد سر و رو بكشايند و بعده تنقيهء هر خلط حاد به مسهلات آن نمايند چنانچه تنقيهء صفرا به حب سقمونيا و بلغم به حب اصطمفيون و سودالجب افتيمون و مطبوخ آن كنند و حدت منى را به ادويهء مفردهء يا به ادويهء محرقه او به حسب حاجت و مشاهده مزاج بشكنند و لطوخ فم رحم به مثل اقاقيا و عصارهء لحيةالتيس و گل سرخ و صندل و شياف ماميثا يا بوش دربندى و سركه و روغن گل .
و ايضا به مثل آب خرفه نمايند و گاهى با ادويهء بزر كتان مخلوط كرده مىشود و به آبى كه در آن ادويهء قابض جوشانيده باشند نطول كنند و به ثفل آن ضماد سازند .
و اگر حاجت به دواى منقى باشد عسل به آب سرد بسيار بنوشد و اين دوا حكه را مجرب است بگيرند برگ نعناع و پوست انار و عدس مقشر و در نبيد پخته حمول سازند .
و ايضا بگيرند زعفران و كافور هر واحد يك دانگ مرداسنگ و دو دانگ حب الغار نيم درم كوفته بيخته به سفيدهء بيضه و روغن گل و اندكى شراب سرشته بردارند .
و ايضا بگيرند هليله و گلنار هر واحد دو درم حضض نوشاد او در شراب كهنه كوفته بيخته آميزند و خشك كرده اول موضع را به روغن گل چرب كنند پس اين دوا بر آن بپاشند و از بخورات حفض و مغز تخم ترنج به كار برند .
[ ايلاقى و جرجانى ]
ايلاقى و جرجانى مينويسند كه فصد اكحل و صافن كنند اخراج خون به قدر قوت نمايند و تنقيهء بدن از مادهء محدث مرض كنند و كسر حدت منى به مقلات شهوت جماع بايد كرد و پودينه و پوست انار و عدس مقشر در شراب قابض جوشانيده بدان شراب حقنهء رحم كنند و ثفل آن را كوفته شياف و ضماد بدان نمايند و شب يمانى و قطران مساوى به هم سرشته بردارند خارش فرج و مقعد را بنشاند و هر چه در علاج حكهء مقعد و جرب آلات بول گفته شد در اين باب نافع بود .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه تنقيهء بدن به مطبوخ فواكه يا به مطبوخ هليلهء زرد كنند و هر صبح آب انارين به شحم افشرده سه اوقيه با شكر سفيد و يا تمر هندى يا شربت آلو يا شربت غوره هر كدام كه باشد ده درم بدهند و يا بگيرند تخم فنجكشت و تخم خشخاش و تخم كاهو هر واحد پنج درم گشنيز خشك سه درم كوفته بيخته سه درم به آب انار ترش يا سيب ترش يا بهى ترش هر كدام كه باشد ده درم بخورند و يا صبح دوغ گاو پنجاه درم بخورند و غذا حصر ميه به شيرهء بادام و كشمش دهند .
و خضر گويد كه تنقيه به فصد و اسهال مازو شور به مثل هليلهء زرد و خيارشنبر و يا تمر هندى و خيارشنبر كنند و در آبى كه اندر آن خبازى و خطمى و ملوخيه و گل بنفشه جوشانيده باشند بنشانند و فم رحم را به مسكه و مرهم كافور و مرهم سفيد آب لطوخ سازند و ادهان و لعابات بارده در رحم چكانند .
[ خجندى ]
خجندى گويد كه علاج حكهء بثورى به علاج بثور نمايند و از پيرزنان شنيدهام كه لطوخ به طين رأس در آب بسيار سرد يا اندك سركه تر كرده و نافعترين اشيا براى اين مرض است
بواسير رحم و ثآليل و توت و مسامير آن
گاهى در رحم بواسير حادث شود و گاهى در آن ثؤلول مثل اعضاى ديگر ظاهر شود و گاهى در آن توث پيدا گردد و مثل آن كه در ذكر افتد و اين از باسور بزرگتر باشد و از آن خون بسيار سيلان كند و گاهى بر آن بواير مثل مسمار عقب شقاق رحم و بعد اورام صليهء آن ظاهر گردد و بواسير كه در ظاهر خارج رحم باشد ازالهء او ممكن است و آن چه در عمق پيدا شود زائل شود و زنى كه حيض او محتبس شده باشد از ظهور بواسير در مقعد و ظاهر رحم و نفع يابد