عنب الثعلب و باديان و ساذج هندى و كاسنى و بادرنجبويه حسب مزاج دهند و تقليل مأكول و مشروب عمده تدابير است و هر گاه اطراف ورم گيرد احتراز تبريد لازم دانند و از كثار غذا و تناول اغذيهء رطب بطى الانهضام مثل ماهى تازه و البان و سمن و روغن كنجد و حلواى نشاسته و قطايف و رشيديه اجتناب شديد نمايند و آنجا كه سبب سوء القنيه احتباس خون حيض يا بواسير باشد تا از مدرات حيض و ضمادات مخصوصهء بواسير خون بگشايد و به فصد حاجت نيفتد بهتر باشد بهر آنكه اخراج خون در اين مرض بىضرورت قوى مزيد سبب و باعث ضعف و موجب آفات است و الا فصد صافن و يا مابض گشايند و جهت ادرار و گشادن خون مطبوخ پوست خيارشنبر و غيره از ادويهء مفتحه و مدره كه در امراض رحم و مقعد خواهد آمد به كار برند .
اكنون چند تركيب نافع اين مرض مرقوم مىگردد و حسب حاجت استعمال نمايند .
شيرهء عنب الثعلب شيرهء تخم كشوث شيرهء باديان شيرهء تخم كاسنى با شربت بزورى معمول است و همچنين باديان بيخ باديان بيخ كاسنى عنب الثعلب جوشانيده گلقند داخل كرده .
و ايضا براى سوء القنيه كه اكثر به سبب ضعف كبد از برودت و رطوبت مىباشد در ابتدا دارچينى باديان شكاعى دانهء هيل در عرق افسنتين و گلاب و اگر نباشد در عرق باديان جوشانيده صاف كرده بنوشند و سه روز به عمل آرند بعده سه روز ديگر اذخر مكى عوض شكاعى باز سه روز ديگر به جاى او اسارون دهند باز سه روز عوض باديان پوست بيخ كرفس كنند پستر اگر خلط بلغمى باشد تنقيه به اين طور نمايند كه قرص باذريون كوفته به روغن بادام چرب نموده به جوارش نارمشك سرشته حب ساخته به ورق نقره پيچيده فرو برند بالايش بادرنجبويه بيخ باديان عنب الثعلب پرسياوشان اسارون اذخر مكى افسنتين رومى سناى مكى مويز سرخ جوشانيده صاف نموده فلوس خيارشنبر گلقند شربت دينار حل كرده روغن بادام پاشيده بنوشند غذا نخودآب مرغ روز دوم از مسهل مصطكى عود سوده به آملهء مربى سرشته بخورند بالايش دارچينى اسارون به گلاب جوشانيده صاف كرده شربت افسنتين حل كرده بدهند بعد از آن همين مطبوخ همراه يكى از معاجين مثل دواء الكركم يا كلكلانج كبير يا جوارش دارچينى و غيره دهند .
و ايضا براى سوء القنيه و زردى رنگ و قلت خون قرص زرشك صغير به دواء الكركم صغير سرشته بخورند بالايش تخم كاسنى پرسياوشان مويز منقى نبات جوشانيده بنوشند .
باز گلقند به جاى نبات باز گل سرخ به جاى گلقند و شربت دينار آميخته بدهند .
باز براى اسهال بلغم و صفرا عنب الثعلب گل سرخ باديان مويز منقى پرسياوشان سناى يكى جوشانيده گلقند داخل كرده دهند .
و اگر باديان بيخ باديان تخم كشوث عنب الثعلب بنفشه مويز منقى به آب عنب الثعلب و كاسنى جوشانيده گلقند ماليده صاف نموده بنوشند براى سوء القنيه و اكثر امراض جگر و درد پهلو معمول استاد بوده
و همچنين براى سوء القنيه و سرفه و زحير عنب الثعلب تخم كاسنى اصل السوس مقشر باديان ريشهء خطمى در عرق عنب الثعلب و عرق گاؤزبان جوش خفيف داده شربت بزورى آميخته تخم ريحان كنوچه پاشيده بدهند .
و در سوء القنيه براى اخراج ما فى المعده و امعا عنب الثعلب گل سرخ هر يك چهار ماشه مويز منقى ده دانه باديان پرسياوشان هر يك چهار ماشه سناى مكى نه ماشه گلقند سه توله بايد داد و زعفران بسباسه جوزبوا هر واحد يك سرخ سنبل الطيب دارچينى هر يك دو سرخ مويز منقى چهار دانه همه را سائيده در شهد خالص دو ماشه آميخته خورانيدن براى سوء القنيه اطفال منقول از والد مرحوم است .
و براى سوء القنيه با تب عنب الثعلب تخم كاسنى هر يك شش ماشه كوفته جوشانده شيرهء مغز تخم تربوز شش ماشه شربت بنفشه سه توله خاكشى شش ماشه نافع .
و اين شربت نيز مفيد سوء القنيه است بيخ باديان بيخ كاسنى هر واحد چهار درم باديان كاسنى تخم خيارين تخم خربزه عنب الثعلب گل سرخ اصل السوس هر يك دو درم تخم كشوث يك درم لك مغسول سه درم ريوند چهار درم مويز منقى پنج درم قند سفيد نيم رطل خوراك از دو تا سه توله .
و ايضا افسنتين ده درم گل سرخ سى درم تربد هشت درم سنبل الطيب چهار درم شكر نصف رطل به دستور شربت بسازند شربتى تا سى درم و شربت انبرباريس دوائى نيز در اين باب مجرب است .
و ضماد سنبل الطيب كف دريا بورهء ارمنى ترمس زنجبيل خاكستر پشك آهو خاكستر پشك بز به آب عنب الثعلب براى سوء القنيه منقول از بياض استاد مرحوم است .
و اگر خواهند پشكها را بدون سوختن به كار برند و زرنباد و خاكستر چوب انگور جدوار قسط تلخ ريوند چينى زردچوب سعد كوفى هر چه مناسب دانند بيفزايند .
و اگر صبر اقاقيا شياف ماميثا مر مكى سعد زعفران حضض گل ارمنى كوفته به سركه و آب عنب الثعلب طلا كنند ورم نرم را كه از پس امراض طويله بر چهره و پلك و پاى پيدا شود زائل كند .
و اين قرص زرشك مقوى جگر است و نافع سوء القنيه كه با تب باشد زرشك شش درم ريوند گل سرخ مغز تخم خيارين صندل سفيد سودهء تخم كاسنى هر يك دو درم لك مغسول اصل السوس گل نيلوفر طباشير هر واحد يك درم قرص سازند خوراك حسب مزاج و مفرح تأليف حكيم نظام الدين على به نسخه بقائى نيز جهت ضعف جگر و معده و سوء القنيه و ضيق النفس معمول است .
و به قول اهل هند نخود به قدر سه دام در پاؤ آثار آب جوش داده هر گاه نصف بماند صاف نموده نوشيدن نافع سوء القنيه است و كذا از كريلهء تازه به قدر شش درم آب افشرده صاف نموده بنوشند .
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 67
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٦٧