حقنه كنند و بابونه و اكليل و حلبه و تخم كتان و خطمى و بنفشه و آرد گندم و انجير در شير گاو پخته بر عانه ضماد سازند و در آب گرم نشانند تا تمام پخته شود پس اگر منفجر نگردد و دبيله در فم رحم باشد به آهن بشكافند تا ريم بيرون آيد .
و اگر در قعر رحم باشد در ضماد مذكور تخم مر و بيخ خطمى و اندك سرگين كبوتر افزايند و طبيخ تخم خرپزه و خيارين و كاسنى و خار خسك چند روز نوشانند .
و اگر انفجار آن و مير كند خوف تاكل باشد انجير و خردل جوشانيده به آب آن حقنهء رحم نمايند و از جوم آن بر عانه ضماد كنند و ضماد انجير و سرگين كبوتر سريع التفجير است و يا جهت الفجار گل بابونه و ريوند خطاوى هر يك پنج ماشه عنب الثعلب و خار خسك و تخم خرپزه و قرطم هر يك هفت ماشه جوشانيده شكر سرخ سه توله داخل كرده بنوشانند و انجير زرد ده عدد مغز تخم بيدانجير پنج درم كوفته در يك پياله آب بجوشانند تا به نيمه آيد ماليده خردل پنج درم كوفته روغن گل و بابونه هر يك سه و نيم درم آميخته صلايه كرده بر پارچهء سفت طلا كرده بر عانه بچسبانند و در روزى سه مرتبه كه در يك روز منفجر سازد و بعد شكافتن از ماء العسل حقنه كنند و شيرهء تخم خيارين نه ماشه در عرق كاسنى و عنب الثعلب و گاو زبان برآورده شربت انار شيرين دو توله داخل كرده بدهند و ديگر مدرات خفيفه مثل طبيخ به زور مذكوره شير گاو با نبات بجوشانند و تا پاك شدن رحم از ريم همين تدبير لازم گيرند و بعد از آن به مراهم مدمله و به علاج قروح و رحم علاج كنند .
و اگر ريم به سوى امعا متوجه شود به مسهلات خفيفه اعانت اخراج آن كنند و بعده به حقنهاى كه در قول ابن عباس بيايد علاج نمايند تا احداث سحج نكند .
اقوال اطبا :
[ عيسى ]
عيسى گويد كه چون ورم رحم در جمع شدن ريم شروع كند ضماد آرد حلبه و آرد گندم در آب انجير پخته و اندك سرگين كبوتر آميخته استعمال كنند و دائم صوف در علك البطم و مروز وفا آلوده بردارند و بعد انفجار اگر انصباب ريم به سوى مثانه باشد شير و اسپغول و تخم خرفه و تخم خربزه و كتيرا و نشاسته و شكر بنوشانند .
و اگر به طرف معاى مستقيم بشگافد به طبيخ عدس و گل سرخ و گلنار و برنج حقنه كنند پس اگر به طرف فرج منفجر گردد و ريم باقى باشد به روغن گل و مرهم و باسليقون حقنه كنند .
و اگر ريم بدبو باشد حقنه شديد القبض سازند .
[ ابن سينا ]
ابن سينا گويد كه به انضاج دبيله مشغول شوند .
و اگر قريب از فم رحم باشد مشق آن به مثل تدبير رتقا نمايند .
و اگر در داخل رحم باشد انتظار نضج آن به نفسه نمايند و بر مدرات خفيف مثل شير و تخم خربزه به چيزى از لعابات اقتصار كنند .
و چون دبيله بشگافد و ريم از فرج خارج شود بايد كه اعانت بر تنقيه و تحليل باقى به رزق مرهم باسليقون صغير در رحم نمايند .
و اگر از مثانه خارج شود در اين وقت اعانت به تنقيهء آن به مدرات قويه نباد كرد تا مواد ديگر بر مثانه نريزد بلمكه در آن تلطيف نمايند و به مدرات خفيفه اقتصار ورزند مثل شير و تخم خربزه با چيزى از لعابات و گاه ريم از راه براز آيد و گاهى احتياج به تفجر به ادويهء مذكوره در ديبلات رحم و غيره مثل اضمدهء متخذ از انجير و خردل و سرگين كبوتر افتد و بعد انفجار بايد كه تنقيهء قرحه به مثل ماء العسل به تكرار كنند تا آن كه ريم غليظ پديد آيد .
و چون قرحه پلك گردد و به علاج قروح معالجه نمايند .
و چون در ديبله اعراض عظيم گردد و از استعمال ضمادات ملينه مرتب از آرد جو و انجير و حلبه و بزر كتان و اكليل الملك و آبزنات به همين صفت چاره نباشد .
و بايد كه رعايت اشياى كه در باب اورام حاره و دبيلات اورام ديگر گفته شد مرعى دارند .
[ ابن عباس ]
ابن عباس گويد كه چون ورم به سوى جميع ريم منتقل شود و خراج گردد .
و بايد كه ضمادات منفجه مثل ضماد مرتب از حلبه و بزر كتان هر واحد چهار درم خطمى آرد جو هر واحد شش درم سرگين كبوتر دو درم همه را باريك سائيده به عصافير انجير سفيد مطبوخ سرشته از ناف تا عانه ضماد نمايند و اين ضماد قوى النفع است حلبه و تخم كتان و بابونه و اكليل الملك خطمى آرد جو تخم كرنب هر واحد ده درم بنفشه خشك بيخ خطمى آرد باقلا مقل هر واحد هفت درم راتينج اشق سرگين كبوتر هر واحد يك درم بارايك سائيده و صغها را به آب گرم حل كرده بياميزند و به عصير مطبوخ انجير در روغن كنجد و پيه مثل ثلث روغن مخلوط كرده ضماد كنند كه اين تفجير ورم و دماميل و اخراج ريم نمايد .
و اگر فرزجه در لعاب حلبه و بزر كتان و تخم مر و شيرهء انجير و روغن گاو و پيه بط آلوده استعمال كنند نضج و تفجر خراج نمايد و فرزجهء معمول از علك و زوفا در روغن گاو خراج را بشگاقفد و ريم بيرون آرد پس اگر ورم در فم رحم باشد و منفجر نشود و معالجه به آهن نمايند .
و اگر منفجر شود و انفجار او به سوى رحم باشد بايد كه رحم روغن بنفشه به آب نيم گرم يا روغن گاو بريزند تا تنقيهء ريم كند و بعد از آن حقنهء رحم به روغن گل كه در آن مرهم باسليقون و روغن گاو گداخته باشند بايد كرد پس اگر ريم بدبو باشد يا شبيه بوى گوشت باشد به اشيى قابضه حقنه كنند و اين حقنه نافع است بگيرند برنج فارسى و عدس مقشر هر واحد سه درم پوست انار و گلنار و حب آلاس و جفت بلوط و كزمازج هر واحد پنج درم همه را در آب بجوشانند تا پخته شود و آب او سى درم بگيرند و بر آن روغن گل خالص نيم اوقيه انداخته در قبل حقنه كنند .
و اگر ريم به سوى مثانه رسد اين دوا بر چند مغز تخم خيار و بادرنگ و خربزه و كدو و خشخاش مساوى باريك سائيده سه درم به شربت خشخاش بخورانند .
و اگر اسپغول و مغز تخم كدو هر واحد يك جزو