كه هر صبح جلاب از اصل السوس و باديان هر واحد دو درم بادرنجبويه گاو زبان هر يك يك درم با ده درم شكر طبرزو دهند و غذا مزورهء نخود با شيرهء حب القرطم بخورانند و بعد تفتيح تنقيهء اخلاط سوداويه به مطبوخ افتيمون و حب آن و يا به سنا و معجون نجاح كنند دو درم روغن گل كه در آن مرهم باسليقون يا مرهم داخليون گداخته باشند بچكانند و بر عانه و پشت و ميان ناف و زهار روغن قسط و بيدانجير و زنبق و سوسن بمالند و در روزى چند بار به آب مطبوخ اكليل و شبت و بابونه و حلبه و بزر كتان و خطمى و برنجاسف و مرزنجوش بنشاند و يا از مقل و پيه بط و پيه بز و مغز ساق گاو و روغن ياسمين و خيرى و موم صاف قيروطى ساخته استعمال نمايند .
[ ابن هبة الله ]
ابن هبة الله گويد كه علاج ورم صعب به فصد باسليق در ابتداى حدوث مرض و استعمال گلقند و شرب سكنجبين و تنقيهء بدن به ايارج يا به مطبوخ افتيمون كنند و حمول به ادويهء مسهله محلله ملطفه مثل پيه ماكيان و بط و روغن شبت و تكميد به آبى كه در آن بابونه و اكليل الملك و بنفشه پخته باشند و مالش علنه به لعاب حلبه و بزر كتان و روغن كنجد نمايند و غذا مزرهء زيرباج .
و اگر قوت ضعيف گردد اسفيدباج دهند .
[ خضر و قرشى ]
خضر و قرشى گويد كه ورم صلب از جميع شحوم و امخاخ و ادحان حارهء مليمه محلله مثل روغن حنا و روغن حلبه و شبت و پيه مرغابى و روغن بلقحوان و موم سرخ و زردهء بيضه مقل ازرق نافع بود و مرهم رسل بالغ النفع است و نطولات از خطمى و خبازى و حلبه و بابونه و سازند و برگ خطمى با پيه مرغابى كوفته ضماد نمايند .
[ بعضى از متأخرين ]
بعضى از متأخرين مينويسند كه هر روز اصل السوس و باديان و كاسنى و گاو زبان و بيخ باديان جوشانيده شربت افقيمون يا شربت بزورى معتدل حل كرده بنوشانند . پس تنقيهء سودا به اين مطبوخ افتيمون كنند بنفشه نيلوفر كاسنى سناى مكى هليلهء زرد و كابلى و سياه اسطوخودوس بسفايج اصل السوس تخم كشوث تخم شاهتره مويز منقى افتيمون در آب خيسانده و سواى افتيمون بجوشانند و صرهء افتيمون در آخر جوش اندازند پس ماليده صاف كرده مغز خيارشنبر و ترنجبين حل كرده باز صاف نموده روغن بادام شيرين چكانيده بنوشند و كمادات و ضمادات ملينه نافع است و فرزجه از مرهم اخليون مرهم مرسل بهترين ادويه است .
و اگر حاجت به فصد و فصد صافن و قابض بود فصد باسليق نافع بود و موضع را با پيه و بط و ماكيان بمالند و اين شياف نيكو است بنفشه خطمى گل خطمى بابونه اكليل الملك مويز منقى شكر سرخ مغز خيارشنبر در برگ عنب الثعلب بريان شياف سازند و در قبل بردارند .
[ خجندى ]
خجندى گويد كه اين ضماد نافع است . آرد جو بزر كتان حلبه انجير زرد خرما هر واحد يك جزو روغن سوسن روغن بنفشه هر يك نيم جزو راتينج مقل هر يك ثلث جزو به آب كرنب بسرشند و زردهء بيضه اضافه كنند و حقنهء رحم به روغن سوسن و مغز ساق بقر يا گوزن نيم گرم سازند .
و بقراط گفته كه اگر رحم يا شرح را ورم از خارج به هم رسد تابع او تقطير بول بود .
[ انطاكى ]
انطاكى گويد كه اورام رحم غالباً صلب باشد و سبوس و سپستان را در آن مرخل عظيم است و كذا كرنب مطلقاً و پيه ماكيان و روغن كنجد و زفت را حمولًا و ضماداً فعل عظيم است .
و گويند كه مغز تخم بيدانجير در شير گوسفند پخته به اندك زنجبيل و نانخواه زير ناف ضماد كردن براى ورم صلب رحم مجرب است .
بعضى گويند كه اگر نبض عظيم بود اول به فصد باسليق خون كم سازند و بعد از آن نضج داده مسهل سودا دهند .
و اگر نبض عظيم نباشد فصد تا كرده منضج و مسهل دهند و بعد از مسهلات در اين آبزن بنشانند گل خطمى و بابونه هر يك چهار توله اكليل الملك عنب الثعلب مرزنجوش باديان هر يك يك توله در يك من آب پخته بجوشانند وقتى كه سوم حصه بماند صاف نموده استعمال نايند و فرزجهء مرهم داخليون از پس و پيش بردارند و مغز فلوس خيارشنبر و گل بابونه و مرزنجوش در عرق عنب الثعلب حل كرده استعمال نمايند و غذا شورباى دراج و تيهو و چ . زهء مرغ با خشكه يا نان خورند و مفنج و سهل كه جهت انضاج و تنقيهء سودا در اينجا مستعمل است اين است عناب سپستان انجير زرد گاو زبان بادرنجويه مويز منقى اصل السوس پرسياوشان خطمى خبازى جوش داده با گلقند بدهند و بعد از نضج بسفايج هليلهء كابلى هليلهء سياه افتيمون در خرقهء كتان بسته افزوده و صرهء افتيمون را در جوش انداخته مغز فلوس ترنجيبن روغن بادام اضافه نموده و بنوشانند و گاهى حجر لاجورد و حجر ارمنى و غاريقون و نمك نفطى سفوفا يا حبوبا سر وارد مىنمايند .
دبيلهء رحم
و او آن است كه ورم رحم پخته شود و نشان دبيله گشتن ورم رحم آن است كه جميع امراض ورم مثل نبض و درد و ضربان و تپ و غير آن شدت كند و نخس و حميات مختلف الادوار و قشعريره پديد آيد و هنگام اطلاق شكم و اخراج بول راحت حاصل شود و علامت نضج تام او اين است كه ضربان و تپ ساكن شود و لرزه افتد و ورم رحم و دبيلهء آن در فم رحم باشد رويت آن ممكن بود و اگر در قعر رحم باشد معاينهء آن امكان ندارد .
علاج
بهر اعانت نضج به لعاب حلبه و تخم كتان نيم گرم در رحم