روغن بادام تلخ داخل كرده دهند و از معاجين ترياق اربعه و اثاناسيا به غايت سودمند است .
و طبيخ زوفا در آنجا كه حرارت نباشد عجيب النفع است و تخم كاسنى كوفته شاهتره قصب الزريره هر يك شش ماشه اصل السوس عنب الثعلب سنبل الطيب هر يك چهار ماشه جوشانيده شربت بزورى معتدل دو توله داخل كرده نيز در مزاج بارد نافع است .
و كذا باديان تخم كاسنى تخم كرفس گاؤزبان جوشانيده نبات داخل كرده بدهند و در مزاج حار تخم كاسنى گل سرخ مويز منقى شاهتره عناب گل نيلوفر در عرق باديان جوشانيده نبات سفيد داخل كرده دهند و بهر تليين ورم مرهمى كه از چربى مرغ و مغز ساق گاو و سنبل ساخته باشند ضماد نمايند .
و ديگر اضمده و مراهم ملين صلابت به مثل آرد حلبه به مثل آرد حلبه و تخم كرنب و انجير و مقل و اشق و اكليل و سداب و سنبل الطيب و موم و روغن جمله را به دستور مقرر با هم سرشته بر جگر ضماد كنند .
و به اشياى خوشبو قابض مثل گل سرخ و صندل و سنبل تقويت دهند و بعد نرمى صلابت و نضج ماده به ماء الاصول و سكنجبين بزورى و عنصلى تنقيه ماده نمايند .
به مطبوخى از افتيمون و سنا و بادرنجبويه و اصل السوس و گاؤزبان و تخم كاسنى ساخته باشند به شكر شيرين كرده بدهند و معجون نجاح تنها و همراه همين مطبوخ نيز سودمند است .
و باشد كه به فصد حاجت آيد و نفع او به سرعت ظاهرگردد و بعد از تنقيه دواء الكركم و اثاناسيا و قرص مقل و قرص زرشك كبير دهند و آنجا كه در مزاج حرارت باشد در دوا و غذا مراعات وى ضرورى است و دبيد الورد شش ماشه همراه شير شتر چهار دام و شهد شش ماشه به صورت عدم حرارت در صلابت جگر معمول است .
و اگر صلابت كبد و معده با سرفه و تب بود اصل السوس عنب الثعلب گاؤزبان تخم خطمى تخم كاسنى پوست بيخ كاسنى هر يك شش ماشه در آب كاسنى سبز مروق خيسانيده صبح خام ماليده گلقند سه توله داخل كرده بدهند و ضماد از مصطكى سه ماشه سعد كوفى گل بابونه عنب الثعلب هر يك چهار ماشه كوفته بيخته مغز فلوس خيارشنبر شش ماشه روغن گل توله آميخته بر شكم نمايند .
و اگر بعد مسهلات تب و در جگر به اندكى صلابت و رنگ چهره زرد بود قرص طباشير زرشكى بى ريوند چهار ماشه خورده شير خيارين شش ماشه شيرهء تخم خربزه شش ماشه نبات يك توله بنوشند .
و اگر ورم سوداوى با حمى مزمن و تيرگى رنگ چهره از اغذيهء ناموافقه و از هوا و آبهاى مختلفه سفر جنوب باشد مويز منقى ده دانه خيارين كوفته شش ماشه عنب الثعلب شش ماشه جوشانيده شربت بنفشه دو توله خاكشى پنج ماشه بدهند باز گل سرخ چهار ماشه گل بنفشه تخم كاسنى شاهتره هر يك شش ماشه در جوشانده افزايند و گلقند دو توله به جاى شربت كنند غذا دالمونگ بعده تخم خطمى شش ماشه گل سرخ چهار ماشه و ديگر اجزاى مسهله افزوده مسهل دهند باز عنب الثعلب خطمى گاؤزبان هر يك شش ماشه جوشانيده شيرهء خيارين شش ماشه شربت بنفشه دو توله خاكشى پنج ماشه دهند و بعد مسهل سوم عنب الثعلب شش ماشه بهدانه سه ماشه جوشانيده نبات يك توله بالنگو پاشيده بدهند بعده شيرهء عنب الثعلب شش ماشه در عرق باديان ده توله كشيده نبات يك توله داخلكرده دهند .
و اگر صلابت معده و كبد به اندك تهبج چهره باشد بعد مسهلات معمولى و دبيد الورد چهار ماشه خورده شير شتر از چهار توله شروع كرده تا پاوسير به تدريج افزايند و تا چهل روز استعمال نمايند و يا دبيد الورد پنج ماشه شربت بزورى دو توله عرق عنب الثعلب ده توله بدهند اگر فايده نشود شير شتر همراه دواء الكركم دهند .
و اگر گرمى كند يك دو روز موقوف دارند باز تنها دواء الكركم چهارماشه همراه شربت بزورى و عرقيات بدهند و ضمادات معمولى به كار برند .
و اگر در صلابت عمل مسهلها خوب نشود و صلابت مانع عمل آن گردد و تب پيدا شود اول گلقند دو توله به سكنجبين يك توله سرشته بخورند و تخم كاسنى كوفته شاهتره هر يك شش ماشه مويز منقى ده دانه به عرق شاهتره ده توله جوشانيده شربت بزورى دو توله خاكشى پنج ماشه بنوشند باز قرص گل صغير چهار ماشه سوده عوض گلقند و سكنجبين و شيرهء مغز تخم هندوانه شش ماشه شيرهء تخم خربزه شش ماشه افزايند باز اگر اسهال باشد طباشير يك ماشه سوده در شربت انار شيرين يك توله سرشته همراه شيرهء خرفه شيرهء مغز تخم هندوانه هر يك شش ماشه شربت به دو توله زهر مهره سوده يك ماشه بدهند
اقوال حكما :
[ سويدى ]
سويدى تسويد نموده كه شربت افسنتين به عسل قوام كرده و خمر كه در آن افسنتين تر كرده باشند براى صلابت كبد مجرب من است و غافث و عصارهء افسنتين و اسقولوقندريون و اشق به سركه و طباشير به آب كاسنى و اذخر و اسارون و زوفا و عنب الثعلب و مصطكى و روغن بلسان حل كرده و كذا شرب عصارهء غافث و عود چون هر روز يك درم تا بيست روز متواتر بخورند و پوست بيخ شجر غار و پوست بيخ بان يك درم به سركه ممزوج و كذلك به طباشير و زراوند و سكنجبين عنصلى خوردن و تخم كاسنى و اشق به سكنجبين و عصارهء خلاف و عصارهء برگ صفصاف و كذا شرب و ضماد جوزبوا و طراثيث و تخم فنجنكشت و حب البان و نمام و لادن و آب كبريتى و بابونه و اشق و عذبه و افسنتين