ساده شش ماشه سرشته همراه عنب الثعلب باديان زيره سفيد هر يك چهارماشه زوفاى خشك گل بابونه هر يك سه ماشه جوشانيده شربت دياقوذا يك توله داخل كرده بدهند و به جهت آخر روز شكاعى بادآورد عنب الثعلب هر يك چهار ماشه تخم خربزه شش ماشه جوشانيده گلقند آفتابى دو توله بدهند و بر اين طبيخ كه جهت تب مزمن بلغمى و ورم احشا و سوء القنيه مفيد است دوام نمايند و غرغره گل خطمى گشنيز خشك كوكنار هر يك چهارماشه عنب الثعلب شش ماشه جوشانيده براى نزله به عمل آرند .
اقوال بعض ثقات :
[ سويدى ]
سويدى گويد كه شرب قصب الزريره و پوست بيخ غار نُه قيراط و حب الغار و دارفلفل و روغن بلسان و افسنتين و سنبل هندى و تخم نمام و بيخ اثل در شراب جوشانيده و فرنجمشك و كذا شرب و ضماد بيخ اذخر و فقاح او و نعناع و مصطكى و فوه الصبغ و تخم كشوث و غافث و اسارون و ضماد برگ غار و نمام به سركه آميخته و اكليل الملك هر واحد نافع ورم كبد بارد است .
[ شيخ ]
شيخ مىفرمايد كه در اين احتياج استعمال ملطفات جاليه است و علاجش قريب از علاج سدد و از علاج دبيلات آماده نضج است و ادويهء منضجه و مدره و مفتحه و ملطفه معلوم شده و بايد كه در آنها قوت قابضه مقويه عطريه باشد و از ادهان روغن بيدانجير و ياسمين و زنبق داخل كنند و اضمدهء از آنها بسازند و بهترين اضمدهء آن ضماد فولاديجون و مرهم فيلغريوس و مرهم و اصطمخيقون و مرهم به زور است و دواء الكركم و دواء اللك و مانند آن نفع مىكند و پسته را در اين منفعت عظيم است و قرص سنبل هندى و رومى و از اشربه شربت به زور كه به كماذريوس و جعده پخته باشند .
و از آنچه در آن نفع مىكند و خصوصاً در آنچه قريب به صلابت باشد و ايضا نفع به اوجاع گرده و طحال را نمايد دواى معمول به عنصل است به اين نسخه : بگيرند عنصل مشوى و سوسن آسمانجونى و اسارون و مو و فو و تخم كرفس و انيسون و سنبل الطيب و سليخه و جندبيدستر و پودينهء كوهى و زيره و پودينه نهرى و وج و سراش و عاقرقرحا و دارفلفل و جوزبوا و حماما و فرفيون و تخم خطمى و اسطوخودوس و جعده و سيساليوس و تخم سداب و باديان و پوست بيخ كبر و زراوند مدحرج و قرفه و زنجبيل و حب الغار و افيون و بزر البنج و قسط و نانخواه و كروياى سفيد هر واحد يك جزو به عسل كف گرفته معجون سازند و استعمال كنند و اين دواى معمول به ثوم برى همين فعل كند بعينه بگيرند ثوم جنطياناى سفيد و غافث و قسط و زراوند و كاشم و سيساليوس و دارفلفل هر واحد سى درم تخم كرفس و اسارون و مو و فو و گزر برى و نانخواه و انجدان سياه هر واحد پانزده درم برگ سداب خشك و پودينهء كوهى و زيره و پودينهء نهرى و صعتر برى هر واحد ده درم جندبيدستر و بارزد و مر هر واحد دوازده درم اين هر سه به شراب حل كنند و باقى را بسايند و همه را خوب مخلوط سازند پس به عسل كف گرفته بسرشند .
[ قرشى و ملا سديد و صاحب شفاء الاسقام ]
قرشى و ملا سديد و صاحب شفاء الاسقام مىنويسند كه علاج ورم بارد ملطفات و منضجات و محللات مثل شربت اصول و سكنجبين بزورى و شربت هليون و روغن بيدانجير است و از قابض كه حفظ قوت كند لا بد است و در ابتدا ادويهء قابضهء مقويه بر ادويهء منضجه و ملينه غالب باشند بهر آنكه در ابتداى اورام بارده استعمال مبردات صرف به خوف تحجر جائز نيست و در انحطاط محللات را قوى كنند و بر محللات صرف اقتصار نكنند بلكه مقويات در آن اضافه كنند ليكن ادويهء محلله بر قابضهء مقويه غالب باشند و در اشربه و اضمده صاحب ورم بارد سنبل و فوه و لك و اسارون و زعفران داخل نمايند كه مثل اين ادويه از مفتحات و مقويات كبد است و مسهل مثل حب ايارج مناسب است يا مطبوخ قرطم بسفائج هر واحد شش درم افتيمون و افسنتين و اصل السوس و خطمى و پرسياوشان هر واحد چهار درم و تخم خيار و كاسنى و زرشك و غاريقون و تخم كرفس هر يك دو درم جوشانيده صاف نموده مغز خيارشنبر سيزده درم شكر با گلقند يا ترنجبين بيست درم ريوند و روغن بادام هر واحد نيم درم يا اندكى زياده از آن آميخته دهند .
و اگر در اين مطبوخ پانزده درم مويز منقى يا كشمش اضافه كنند احسن و انفع بود و جلنجبين و آبى كه در آن عود و مصطكى جوشانيده باشند بنوشند .
و اگر مزاج بارد باشد اندك شراب صرف بر نهار بخورند و غذا نخودآب و قنابر و دراج به دارچينى و زيره بدهند .
[ مجوسى ]
مجوسى گويد كه مداوات اورام بارد كبد اين است كه قرص افسنتين يا قرص لك يا قرص ريوند به سكنجبين بزورى بدهند .
و اگر يكى از اين اقراص به آبى كه در آن حلبه و بزر كتان و باديان هر واحد ده درم بيخ اذخر و فقاح او هر واحد پنج درم مويزمنقى بيست درم انجير سفيد پانزده عدد در دو رطل آب جوشانيده باشند تا يك رطل بماند صاف كرده چهار اوقيه از آن گرفته و يكى از اين قرصها يك مثقال و روغن بادام تلخ و روغن بيدانجير هر واحد درم بر آن انداخته نافعتر باشد .
و اين قرص ورم كبد بارد را نافع گل سرخ پنج درم زرشك چهار درم انيسون تخم كرفس كوهى بيخ اذخر و فقاح او و سليخه و قصب الزريره هر واحد سه درم مصطكى و سنبل و دارشيشعان و اسارون و ريوند چينى و فوه و عيدان الكركم و لك منقى هر واحد دو درم مر و زعفران هر واحد يك نيم درم باريك