است در دهان آن اليه در روغن جوز و كنجد در روغن گاو و روغن پسته و فندق و نارجيل و روغن محلب در روغن حب قلقل بسيار عجيب است و براى محرورين روغن حسك و روغن خشخاش روغن تخم كدو و تخم خربزه و مانند آن دو نسخ حقنها بعضى در اقوال سابقه مذكور شد و بعض از آن در قول اسماعيل و غيره خواهند آمد .
[ اسماعيل ]
اسماعيل گويد كه اگر علامات ضعف و دماغ ظاهر شود نظر كنند اگر در دماغ فضله باشد اول دماغ را از آن پاك بايد كرد و بحبوب كه او تخم حنظل و صبر و اسطوخودوس ساخته باشند و ايارج فيقرا
و حب فوقا يا بعد از آن غرغره عطسه بايد فرمود و به عطريات موافق دماغ را قوت دهند اگر مزاج و دماغ گرم باشد كافور و صندل و بنفشه و گل سرخ و گلاب موافق بود .
و اگر مزاج دماغ سرد بود مشك و عود و غاليه و عنبر موافق بود و شليثا و دواء المسك و غاليه در بينى چكانيدن سود دارد دو جمله جهت علاج اين نوع به علاجات دماغى رجوع كنند و بدان استقامت نمايند .
و اگر علامات ضعف دل ظاهر شود آن را بدواء المسك و ترياق و مثروديطوس و شربت گاو زبان و بادرنجبويه و شراب ريحانى قوت دهند و اسباب لهو مراد كامرانى جويند و از انديشه غم و طعامهاى غليظ سوداوى پرهيز كنند .
و اگر علامات ضعف جگر يا ضعف معده يا ضعف گرده و علامات سود مزاج و امراض آن ظاهر گردد و علاجش به علاجى كه در مقام هر يك مذكور شد بايد گرد .
و هم او گويد كه اين حقنه گرده را قوى كند و قوت جماع بجنباند بگيرند سر گوزن فربه خصيهى او و يا سر گوسفند و خصيه او باقى اجزاى او در قسم سابق در قول ابو منصور گذشت و يك نسخه آن در قول صاحب كامل مذكور شد .
و ايضا سر گوسفند يك عدد و خصيه گوسفند چهار عدد و نخود نيمكوفته سى درم را در تنور بپزند و از آب و چربى اين مطبوخ چهل درم با نيم اوقيه روغن جوز و نيم اوقيه روغن جتة الخضرا و دو درم پيه سقنقور يا سوسمار بى سمك حقنه كنند .
و ايضا سر گوسفند يك عدد كبوتر بچه فربه سه عدد و نخود يك كف مغاث بوزيدان شقاقل هر يك ده درم نيم كوفته همه را در تنور پخته صاف كنند و چهل درم از اين مطبوخ با دو درم شير تازه و نيم اوقيه روغن جوز هندى و پيه سقنقور يا پيه سوسمار از يك درم تا دو درم آمخته حقنه كنند و حقنه كه صاحب مزاج بارد را شايد و حقنه كه خداوند مزاج گرم را سود دارد هر دو در قول صاحب كامل و يك نسخه در قول ابو منصور گذشت .
و ايضا آرد گندم و آرد نخود هر يك دو كف در آب انداخته و ماليده و صاف كرده بيفشارند و بر آتش نهند تا پخته شود و باز صاف كرده افشرده آن آب را با مغز جتة الخضرا نيم اوقيه پيه چكتى دنبه گداخته نيم اوقيه بجوشانند تا پخته شود و دو دانگ جندبيدستر سوده در آن حل كرده حقنه نمايند و اين حقنه گرده را گرم كند و صاحب ريح البواسير را سود دارد بگيرند روغن كنجد و روغن جتة الخضرا و آب گندنا هر يك به قدر يك سكوره و آميخته نيم گرم كرده حقنه كنند .
و ايضا سر بز و گردن و پايچه و خصيئه او همه را بشكنند و با استخوان بكوبند و دو كف نخود و دو كف حلبه و تخم پياز و تخم گندنا تخم شلجم تخم اسپست هر يك كف اين همه را نيم كوفته آميزند و نيك بپزند و چربى او بردارند و بگيرند آب حسكتر يا طبيخ خشك آن دو استار و روغن كنجد ده استار و به آن چربى آميخته سه بار دو سه روز حقنه كنند نيم گرم كرده .
و ايضا بگيرند چكتى دنبه و شرحه كنند و نيم درم جندبيدستر سوده بر اين بپاشند و آن را در زير چيزى كنند و يك شبانه روز بنهند پس آن چكتى دنبه گداخته روغن او نگاه دارند از اين روغن يك سكوره گيرند و روغن گاو نيم سكوره آب گندنا نيم سكوره و طبيخ حلبه نيم سكوره بياميزند و نيم گرم كرده حقنه كنند از وقت نماز تا شبانگاه به كار برند و باز وقت خفتن ديگر بار حقنه نمايند سه شب بر اين ترتيب عمل كنند و بدان كه هر گاه يكى از اين حقنهها به كار برند دوازده روز جماع نبايد كرد و هم كار با رنج نكنند و آب كمتر بايد خورد و آسايش گز نبيند و طعامها به نوعى كه مذكور شد بايد خورد .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه اگر سبب نقصان باه ضعف قلب باشد هر صبح شربت حماض و اترج و سيب هر كدام كه باشد ده درم به گلاب و بيدمشك هر واحد ده درم بنوشند و مفرح ياقوتى يك مثقال بخورند و غذا زيرباج از لحوم ماكيان و دراج سازند
و اگر به سبب ضعف معده و جگر و حرارت مزاج آنها باشد تقويت معده بجوارشات خوشبو مثل جوارش عود و عنبر و جوارش مشك و جوارش مفرح نمايند و غذا قلايا با گرم مصالح و ماكيان و كروناج يا نخوداب به شيرهء قرطم و ماكيان دهند .
و اگر از ضعف جگر باشد بهر تقويت كبد و اصلاح حال او سكنجبين ساده ده درم به گلاب و ده درم بنوشند غذا مزورهء زرشك يا انار دانه يا مضيره ملحم ماكيان و چوزهء مرغ و بره خورند و خوردن گوشت حملات مطبوخ به كاو و اسفاناخ و كدو و خبازى ايشان را سودمند است و سكر العشر نيز نافع بود و به آبى كه در آن پوست كدو و برگ آن و برگ كاهو و جو كوفته جوشانيده باشند استحمام نمايند و تعب و كثرت جلوس در حمام ترك نمايند و از ادويه و اغذيهء حارهء يابسه پرهيز كنند .
بعضى گويند كه اين جوارش جزر در باه اثرى عظيم دارد و طعام به گوار دو معده و دل و جگر را قوت تمام بخشد بستانند زردك شيرين بزرگ و استخوان آنها