كه در فلغمونى كبد شير زنان به عصارهء انبرباريس و سكنجبين و قرص آن بدون مصطكى و زعفران مىخورانيد .
و چون اين ذكر نمودم خواص علاج به حسب مواضع كبد بيان مىكنم اگر ورم در حدبه كبد باشد در علاجش آنچه مدر بول باشد مثل سكنجبين و به زور مانند تخم خيارين و كدو شيرين مىافزايند .
و اگر جزو مقعر باشد در معالجه او تليين طبع زياده كنند .
و چون ضماد كبد نمايند ترك به ضماد از حدبه كنند .
و اگر ورم در جميع كبد باشد از هر دو طريق علاج طريقى جامع غرض همه طريق دهند .
و اما علاج حمره آن است كه در ورم دموى مذكور شد و علاج فلغمونى و حمره واحد است الا در حمره اخراج خون زياده كنند چنانچه در فلغمونى اسهال صفرا زياده مىكنند .
[ بعضى متأخرين ]
بعضى متأخرين مىنويسند كه در ورم صفراوى قدرى خون گرفتن نيز جائز است بعد از آن شربتهاى سرد و ترش كه در آن قبض نبود با شيرهء به زور بارده دهند مثلًا شيرهء خيارين و كاسنى و گل بنفشه هر يك نه ماشه شربت آلو با تمر هندى چهار توله دهند و غذا پالك و گشنيز سبز كه با تمر هندى ترش ساخته باشند با برنج خورانند و از آرد جو و صندل سفيد و برگ كاسنى و زر ورد و حضض هر يك هفت ماشه به گلاب و سركه ضماد كنند .
و اگر ضرورت باشد كافور اندكى با زعفران بيفزايند و روز هشتم نقوع آلو و يا فواكه كه طبع را بگشايند تا دو سه مرتبه .
و اگر ورم تحليل نيابد روز شانزدهم مطبوخ هليله شربت ورد مكرر دهند و قرص طباشير كافورى و يا زرشك كافورى علوى خان سه ماشه با مروق كاسنى نه توله شربت نيلوفر چهار توله بدهند .
و اگر كاسنى سبز به دست نيايد تخم كاسنى يك و نيم توله نيمكوفته شب در گلاب و عرق كاسنى و نيلوفر هر يك نه توله خيسانيده صبح صاف نمايند هفت بار مثل معصفر چكانيده و با نقوع زرشك بدهند
علاج ورم جگر بلغمى
اگر ورم در مقعر باشد مطبوخ از تخم كاسنى تخم خطمى پرسياوشان هر كدام چهار درم باديان يك مثقال تخم كرفس يك درم مصطكى نيم درم جوشانيده صاف نموده گلقند كهنه و سكنجبين عسلى هركدام يك اوقيه ماليده بدهند و به نخودآب و شورباى چوزهء مرغ با دارچينى و شبت غذا سازند و به ادهان حاره همچون روغن ياسمين و روغن بيدانجير جايگاه ورم را مستغرق دارند و ضمادات مفتحه به كار برند و يا باديان اصل السوس هر يك شش ماشه عنب الثعلب چهارماشه نبات دو توله جوشانيده بدهند و تنقيه به مسهلات مناسبه مثل حب ايارج كرده تقويت معده و جگر به جوارشات مقويه و به گلقند نمايند و ترياق نيم ماشه و موميايى نيم ماشه نيز مقوى و نافع است و مسهلات مثل بيخ كرفس بيخ باديان بيخ اذخر هر يك شش ماشه فقاح اذخر برگ غافث زوفاى خشك هر يك چهار ماشه انيسون پودينه غاريقون هر يك سه ماشه مويز منقى ده دانه انجير زرد سه دانه تربد سفيد شش ماشه قنطوريون دقيق چهار ماشه جوشانيده صاف نموده شربت بزورى چهار توله حل كرده بدهند و يا به جاى شربت شكر سرخ نموده حقنه كنند كه اجزاى حقنه حاده نيز همين است .
و اگر از ايارج فيقرا يك درم و غاريقون نيم درم حب ساخته شب فرو برند و صبح بدرقه مطبوخ بنوشند نافعتر باشد و بعده بر قرص افسنتين يا قرص ريوند به سكنجبين بزورى و ماء الاصول دوام نمايند و از بابونه و اكليل الملك و گل سرخ و تخم كتان سائيده به گلاب سرشته نيم گرم ضماد نمايند .
و ايضا مشك و زعفران به روغن سوسن حلكرده بر جگر طلا كردن نيكوترين اطليه است و موميايى نيم درم و كم و زياده با قند سياه پيچيده خوردن و صبر و زنجبيل بر جگر ضماد كردن در ورم بلغمى بعد تنقيه مفيد نوشتهاند .
و ايضا خردل با شير گاو طلا كردن و بر آن مداومت نمودن و غذا قبل از تنقيه به جز نخودآب يا بنوماش با شيرهء بادام چيزى نتوان داد و بعده تيهو و دراج با نخود و زيت و مرى و زيره و دارچينى پخته بدهند .
و اگر ورم در حدبه باشد مدرات دهند چون طبيخ انيسون و باديان و بيخ كاسنى و تخم كرفس و نانخواه با سكنجبين بزورى حار .
و اگر صرف باديان تخم كرفس هر يك چهار ماشه در آب كاسنى مروق ده توله جوشانيده دهند نيز مفيد بود و ديگر مدرات حار كه در سدهء جگر مسطور شد استعمال نمايند .
و جهت تسخين جگر بعد تنقيه به اسهال يا ادرار در ورم مقعرى و حدبى قرص از گل سرخ و انيسون و تخم كرفس و فقاح اذخر و مصطكى و سنبل و اسارون و ريوند و لك منقى و فوه و زعفران ساخته بدهند .
و اگر ورم كبد بلغمى با تب مزمن و سرفه و ورم پاها با درد و ادرار كثير از رطوبت جگر بود بعد مسهلات و تدابير معموله به رعايت ورم احشا قرص گل صغير سوده چهار ماشه به گلقند دو توله سرشته بخورانند و عنب الثعلب اصل السوس پرسياوشان جوشانيده شيرهء خارخسك شش ماشه شيرهء باديان چهارماشه شربت بزورى معتدل دو توله خاكشى چهارماشه پاشيده بنوشانند و ضماد معمولى كنند روز دوم براى تسكين شيرهء اصل السوس شيرهء عنب الثعلب شيرهء تخم خيارين هر يك چهارماشه عوض جوشانده دهند باز براى تقويت معده و جگر كه به سبب حصول برودت از ازمان مرض هر دو خراب شوند قرص زرشك صغير چهار ماشه به نوشداروى