بخورند .
و ايضا تخم جرجير تخم ترب مغز تخم خربزه مساوى جداجدا سائيده سه درم با شير تازه ناشتا بخورند .
و ايضا مغز چلغوزه دو جزو تخم جرجير مغز تخم خربزه يك يك جزو فلفل ربع جزو دارچينى نيم جزو به عسل بسرشند و استعمال كنند .
و ايضا نخود در آب تر كنند تا منتفخ شوند پس به روغن گاو بريان نمايند و كوفته يك جزو از آن بگيرند و مغز چلغوزهء خرد دو جزو و به عسل كف گرفته كه بعد قوام آن قدرى مصطكى و دارچينى در آن داخل كرده باشند قرص ساخته بعد طعام بخورند .
و ايضا اين معجون لبوب مغز بادام و فندق و نارجيل و چلغوزه و حب فلفل و حبة الخضرا همه مقشر مساوى زنجبيل دارفلفل نارمشك هر واحد ثلث جزو فانيذ سنجرى به قدرى كه ادويه در آن سرشته شود هر روز صبح و شب قدر بيضه بخورند .
و ايضا اين دواء الترنجبين بگيرند شير گاو تازه دو رطل و در آن دو اوقيه ترنجبين حل كرده صاف نموده به قوام آرند و هر روز ناشتا سى درم بليسند .
[ شيخ ]
شيخ مىفرمايد كه اگر سببش ضعف بدن باشد تقويت بدن به اغذيه مقوى مثل سفيدباجات و مطنجنات و اشويه و كبابات و هرائس و بيضهء نيمبرشت و شلجم و شير و روغن زرد و نان ميده و لبوب مثل مغز بادام و مغز جوز و نارجيل و پسته و چلغوزه و حبة الخضرا و مانند آن به توابل و ابازير مخلوط با پياز و نعناع و گندنا و حلبه و حندقوتى و جرجير كنند همچنين تقويت بدن به استحمامات واجب و مروخات مقوى مثل روغن سوسن و روغن بان نمايند و اگر حاجت تسخين زياده باشد در آن مشك و جندبيدستر و غيره داخل كنند .
و اگر سببش سردى اعضاى منى باشد به ادويهء مسخنه كه مذكور شود و به مسوحات مسخنه علاج كنند و اگر با وى يبوست باشد به خورانيدن مرطبات حاره اعانت كنند .
و اگر سببش حرارت مفرط اعضاى منى باشد هر مبرد مرطب به اعتدال مثل ماست گاو و شير كه اندر آن خرفه جوشانيده باشند نفع بخشد .
و اگر سببش حرارت و يبوست باشد ترطيب معتدل به حمامات و زردى بيضه و شير كه در آن خمس او ترنجبين پخته باشند و اغذيهء اسفيدباجيه و ترطيب به ادهان بارده حتى كه روغن كاهو و كدو نمايند .
و اگر سببش يبوست باشد ترطيب بدن به اغذيه و البان و حمامات و شراب رقيق و حريرههاى شير از حبوب و به فرحت و سكون نمايند .
و هم او گويد كه اغذيهء صرفه اغذيهاى است كه از لحم برهء فربه نر و لحم ميش و نخود و پياز به غير بريان كردن لحم بسازند چه بريان كردن قوت لحم و تكثير غذاى آن منع مىكند و مطنجنات اگرچه به مرى ترش كرده باشند نيكو است و همچنين ماكيان و كبوتربچهء فربه و خصوصاً انجدانيات و بيضهء نيمبرشت خصوصاً مبزر به دارچينى و فلفل و خولنجان و نمك سقنقور و بيضهء ماهى و گوشت ماهى گرم .
و اگر در آنجا برودت باشد به مصالح از مثل زنجبيل و فلفل و دارفلفل و قرنفل و دارچينى و مانند آن تقويت آن كنند و شلجميه و كرنبيه و جزريه و خصوصاً جزريه بعد طبخ جيد لحم آن و آنچه در آن افتد مغز سر گنجشك و كبوتر و روغن زرد و شير است و هريسه و جوزابات و كبوليات به شير و گوشت به شير ميش و در بقول آن هليون است و جرجير و گندنا و حرشف و نعنع خاصة چه اين تقويت اوعيهء منى بسيار كند پس بر منى به شدت مشتمل گردد و شهوت شدت كند و حندقوقى و حلبه و از جوزابات جيده آنچه به رغيف سميد و شير و آب نارجيل سازند .
و گفتهاند هر كه بر خوردن گنجشك ادامت نمايد و بر آن شير عوض آب بنوشد نعوظ و تكثير منى مدام نمايد و يا پياز در روغن زرد بريان نمايند تا سرخ شود و مهرا گردد و بر آن بيضهء شكسته خاگينه سازند .
و اما گرم مزاج را مثل ماست و شير و ماهى بريان گرم و خربزه و خيار و بادرنگ و كدو و فواكه رطب و همه بقول رطب حتى كه كاهو و حتى كه تخم خرفه منى ايشان افزايد و سفيدى بيضهء ايشان را كثير النفع است منى را زياده كند و دماغ حيوانات و مغز استخوان آنها و سرطانات نهرى مناسب است .
و اغذيهء كه شبيه به ادويه براى آن است بگيرند شير يك رطل و در آن ترنجبين چهل درم براى معتدل مزاجان داخل كرده بجوشانند تا غليظ گردد و از آن به قدر قدح هر روز بنوشند و اين معتدل براى محرورين است و براى مبرودين بايد كه ده درم دارچينى باريك سائيده به دو رطل شير آميخته بجنبانند و يك قدح از آن نهار بنوشند و يا بر طعام عوض آب و آب نبايد نوشيد و خصوصاً اگر غذاى او طباهيچ و پيه ميش باشد و اين كسى را كه برودت و يبوست باشد نافع بود .
و ايضا بگيرند روغن گاو كوزهء پر و شير گاو كوزهء پر و روغن پسته كوزهء پر و همه را بپزند تا ثلث بماند و صبح دو ملقعه به اندك شراب بنوشند .
و ايضا فانيذ يك رطل آب پياز دو رطل شير تازه يك رطل همه را بپزند تا غليظ گردد و صبح يك اوقيه بخورند .
و ايضا بگيرند نخود سياه و در آب جرجير تر كنند تا اندك منتفخ شود در سايه خشك كرده بسايند و فانيذ بسرشند و به قدر جوز صبح بخورند و قدر بندقه وقت خواب و بر آن قدح نبيذ مىنوشند .
و اگر در آب حسك تر كنند و در آفتاب ندارند محفوظ از