كه ادويهء اين قويتر باشند و آشاميدن خشخاش سفيد يك درم و نيم در طبيخ سنبل و اذخر ستودهاند و خصوصاً چون عسر بول و وجع باشد و چون درد اشتداد نمايد و خوف موت باشد از مخدرات اطليه و حمولات چاره نباشد .
اما اطليه مثل طلا معمول از بيخ و يبروج و خشخاش در زيت سرشته است يا بگيرند ربع درم افيون و در آن روغن بنفشه به اندك زعفران حل كنند و خرقه آلوده در و بر حمول كنند پس اكثر راحت يابد و فى الحال خواب آيد و گاهى قدرى از آن در قاثاطير استعمال كنند اگر متحمل باشند و طلاى افيون از خارج قوى التخديرست و اما اشربه و سائر علاج مثل علاج سرسام و برسام است .
[ ابن عباس ]
ابن عباس گويد كه در ورم مثانه بايد كه نظر كنند اگر آن حار باشد و اين از سبب خارجى مثل ضربه و سقطه باشد مىبايد كه فصد رگ باسليق كنند و روغن بنفشه بر موضع آن بمالند و آب گرم بريزند و اگر مع لك بول محتبس بود مثانه را به سوى قضيت بيفشارند كه بول خارج شود .
و هرگاه ورم از سبب داخلى باشد بايد كه در اين فصد باسليق نمايند و در ابتدا به قيروطى معمول از آب كاسنى و عنب الثعلب و آب كاكنج و آب حى العالم و روغن بنفشه و موم سفيد ضماد كنند بعد از آن به آرد جو و خطمى و بنفشهء خشك و صندل سفيد هر واحد يك جزو باريك ساييده در آبى كه عنب الثعلب و جرادهء كدو پخته باشند و روغن بنفشه آميخته ضماد نمايند و تخم خيار و بادرنگ و تخم خربزه و مغز تخم كدو هر واحد پنج درم تخم خرفه چهار درم تخم خطمى و خبازى و پرسياوشان هر واحد سه درم باريك ساييده دو درم به جلاب با شربت بنفشه بدهند .
و چون ورم به منتهى رسد و در طريق نضج و ريم كردن شروع نمايد بايد كه بر آن آب گرم كه اندر آن بابونه و اكليل الملك و حلبه و بزر كتان و پرسياوشان پخته باشند مع روغن بنفشه و روغن خيرى نطول كنند و در اين آب قطعهء نمد يا پارچه تر كرده يا اسفنج آغشته تكميد نمايند و حلبه و بزر كتان هر واحد ده درم خطمى و آرد كرسنه و آرد شيلم و كرنب خشك هر واحد پنج درم بابونه و اكليل الملك و بنفشهء خشك و پرسياوشان هر واحد چهار درم همه را باريك ساييده به عسل انجير مطبوخ معصور سرشته و اندك پيه ماكيان و بط و روغن خيرى گداخته آميخته بر مثانه نيم گرم ضماد كنند و مكرر به عمل آرند .
و اين سفوف دهند مغز تخم خيار و تخم بادرنگ و تخم خربزه هر واحد چهار درم تخم مر و تخم خطمى و خبازى و تخم كتان هر واحد دو درم باريك كوفته شربتى سه درم به دو اوقيه ميفختج و يك اوقيه آب مطبوخ حلبه و پرسياوشان و اين سه روز بخورند و مداومت تنطيل به آب و روغنها و استعمال اضمدهء كه مذكور شد بايد كرد كه اين نضج و تقيح ورم و تفجر آن بعد تقيح نمايد باذن الله تعالى .
پس اگر طبيعت قبض شود آب كاكنج و آب لبلاب و روغن بنفشه و مرى و يا آبى كه در آن سپستان و خطمى و سبوس و خبازى و بزر كتان و بنفشهء خشك جوشانيده مغز خيارشنبر در آن ماليده و روغن بنفشه داخل كرده باشند بدهند كه اين تلبين طبيعت ان شاء الله تعالى خواهد كرد .
و چون خراج مثانه بشكافد اين سفوف بدهند بگيرند كتيرا و بزر كتان هر واحد دو درم نشاسته چهار درم گل ارمنى يك درم همه را باريك سائيده شربت يك درم تا مثقال به شربت خشخاش يا به شربت عناب و يا بگيرند تخم خيار و بادرنگ و نشاسته هر واحد يك و نيم درم حب الصنوبر كبار مقشر ده عدد همه را باريك سوده از دو درم تا سه درم به شريت بفشه يا شربت خشخاش بدهند و باقى علاج در قروح مثانه مسطور شود
[ ايلاقى و جرجانى ]
ايلاقى و جرجانى مىنويسند كه اول رگ باسليق زنند و به اندازه قوت خون برآرند و اگر آماس از ابتدا در گذشته باشد رگ مأبض زنند .
و اگر آماس صفراوى بود ضماد رادع برنهند و زود به ضمادات مرخى بازگردانند تا صلب نشود .
و اگر الم صعب نباشد اول ضماد مرخى برنهادن روا باشد از بهر آنكه عضو عصبانى است و بدين سبب است كه آن به تكميد از آب گرم و روغن راحت يابد و اين تكميد چنان باشد كه مثانهء گاو از آب گرم پر كنند و بر آن موضع نهند و اسفنج يا پشم پاره به روغن بنفشه چرب كنند و نيم گرم كرده بر آن موضع نهند و آب عنب الثعلب به اندكى خيارشنبر دهند و طبع را به حقنههاى نرم فرودارند مثل حقنه كه از حلبه و خطمى و تخم كتان و سبوس و روغن بنفشه سازند و مانند آن و جهد بايد كرد تا به رفق اندكى لعاب اسپغول و شير زنان به مجراى قضيب چكانند يا اندكى كشكاب با شير زنان و بعد از آن خيارشنبر با شير زنان و به همين لعاب و كشكاب و خيارشنبر و شير زنان حقنه كردن سود دارد و آماس را نرم كند و نضج دهد و درد بنشاند و پيوسته مثانه را به روغن بنفشه به اندكى روغن بابونه آميخته چرب دارند و بعد سه روز روغن بابونه تنها به كار برند و ضماد نيز از مغز نان ميده و غيره كه در قول شيخ گذشت به عمل آرند و باقى تدبير همان است كه در قول مذكور مسطور شد
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه اول فصد باسليق كنند اگر قوت و سن و وقت حاضر مساعدت كند و هر صبح جلاب از بنفشه چهار درم و تخم كاسنى سه درم و عناب ده عدد و شكر سفيد