كه با وى حرارت تب متصل باشد و احتباس بول و براز و درد به شدت بود و در بول نضج نباشد و اين قتال است و اكثر اين وقتى باشد كه چون دبيله گردد .
و اما چون در بول ثفل راسب سفيد املس ظاهر شود و آن اميدوارتر است و يا ديبلهء قشعريرات مختلفه و حميات مختله كه در دبيلهء كليه گفته شد ظاهر شود و كذلك بر نضج او نرمى و سكون اعراض و نضج بول و رسوب آن و بر انفجار آن بول مدى دلالت كند و اگر علامات نضج ظاهر نگردد و منفجر نشود در يك هفته بكشد و اكثر انفجارات مثانه طرف گردن آن بود و گاهى مائل به نواحى ديگر باشد و گاهى به سوى باطن مثانه مىگشايد و گاهى به جهت ديگر مىشكافد و در صلابت مثانه اعراض صلابت كليه از احتباس ثفل و خدرساقين و اضطراب و ضعف و تأدى به استسقاء عارض شود و اگرچه كمتر از آن باشد .
علاج ورم حار مثانه
علاجش مثل علاج ورم گرده نمايند مگر آنكه ادويهء مستعمله در اين مىبايد كه قوى باشند و در ابتدا مدرات قويه ندهند و هيچ وقت از اشياى بارده قابضه ضماد ننمايند و ادويهء باردهء لينهء مرخيه مثل آرد جو بنفشه خطمى در آب جوشانيده اندر آن نشينند و ثفل آن را بر عانه گذارند و از آب عنب الثعلب و آب كاسنى سبز و موم و روغن گل و روغن بنفشه قيروطى ساخته ضماد كنند .
و اگر خواهند ادويه سابق نيز در اين قيروطى افزايند و بعد از چند روز نان ميده و كنجد مقشر كوبيده با شير تازه و روغن بنفشه يا روغن بابونه سرشته ضماد كنند كه در ورم مثانه بى عديل است و نوشيدن شير شتر براى تحليل ورم مثانه بينظير است .
و ديگر ادويهء مرخى و ملين و محلل كه تبريد اندك نمايند مثل شلجم و برگ كرنب و بابونه و خارخسك ضماد كردن مفيد بود و هر روز در تقويت محللات بحسب تليين ماده و استعداد جمع آن در تحليل او بيفزايند .
و اين ضماد محلل ورم حار خارج و داخل مثانه و رحم معمول است گل خطمى بابونه عنب الثعلب اسپغول تخم ريحان آرد جو هر يك چهار ماشه رسوت دو ماشه كوفته بيخته به آب عنب الثعلب تازه و روغن گل و اندكى سركه ضماد كنند .
و ايضا معمول گل خطمى آرد جو بزر كتان گل سرخ اكليل الملك مرزنجوش هر يك چهار ماشه عنب الثعلب شش ماشه كوفته به شير گاو نيم پاؤ مثل مرهم پخته روغن گل دو توله زردى بيضهء مرغ دو عدد مخلوط ساخته از بيرون ضماد نمايند و قابله در موضع معلوم بنهند و آنجا كه درد قوى بود جهت تخدير كاهو كوفته و دانگى افيون و نيم دانگ زعفران در آن آميخته به روغن بادام ضماد نمايند .
و چون درد ساكن شود به زودى دور كنند و باشد كه تنطيل شير تسكين الم كند .
و اگر ورم تحليل نشود و اراده ريم كند آنچه در دبيله كليه مذكور شد از منضجات و منفجرات و منقيات ريم به مدرات بعده الحام به مدملات به عمل كند .
اقوال مهره :
[ شيخ الرئيس ]
شيخ الرئيس مىفرمايد كه واجب است در ابتدا قصد باسليق چپ بحسب قوت كه آن اول علاجات و افضل آنست و استعجال نمايند اگر در آنجا حرارت شديدتر باشد به ضمادات رادعه مدت قصير و در آن افراط نكنند و نه طول دهند كه آن مضر است و ورم را به سرعت صلب كند بلكه ابتدا به مرخيات نمايند .
و اگر از اين مانع از حبس شديد نباشد اين اولى بود بهر آنكه عضو عصبى است و لهذا استرواح عليل به سوى كمادات به تكميدات به اسفنج و صوف مغموس در آب مطبوخ ملينات محلله و مثانهء منفوخ مملو به آب گرم و ادهان ملينهء ملطفه مشتد گردد .
و قريب اين است از آنچه در علاج ورم كليه معلوم شده و مع لك تلطف به زرق نمايند اگر متحمل باشد از قاثاطير در ابتدا به مثل لعاب اسپغول در شير خر يا ماء الشعير در شير خر كه اين سليمتر است .
و بعد از آن شير خر و شحوم و سپس خيارشنبر در شير زنان على الترتيب كه بحسب اوقات ورم معلوم است و گاهى حقنه بدان به مراتب آن نفع كند .
و از اضمدهء جيده بعد اول ابتدا نان ميده و كنجد مقشر به شير و روغن بنفشه و روغن بابونه و مانند آن است .
و ايضا شلجم جوش كرده خيلى نيكو است .
و ايضا رطبه جوش داده ضماداً و كماداً پس اگر تجاوز از هفته كند و قريب منتهى باشد آرد باقلا و بزر كتان و بابونه و مثلث ضماد كنند و بعد انحطاط فصد صافن كنند و در استعمال محللات بسط نمايند از اضمد و از مراهم مذكوره در باب ورم كليه و گاهى احتياج به ضماد از زوفا و جندبيدستر و موم افتد و خصوصاً بعد مخدرات .
و بدانند كه ادامت جلوس ايشان در آبزن خيلى سودمند است حتى كه اگر ايشان را بول آيد بهتر آنست كه بول اندر آن كنند و بهترين آبهاى آبزن ايشان آنست كه در آن ارخا بود از آنچه به مرات معلوم كردهاند .
و گاهى در آن دارشيشعان و قردمانا و سعد و سنبل و حماما و اذخر مع حلبه و تخم كتان داخل مىشود پس تسكين وجع و ورم مىكند و اين آبهاى مرخيه كه مكرر دانستهاند آن مثل طبيخ بزر كتان و حلبه است .
و ايضا آنچه در آن شلجم و خارخسك و كرنب جوشانيده باشند و علاج دبيله قريب از علاج دُبيلهء كليه است بلكه محتاج بدان است