مرغ سليمانى سه ماشه با نبات برابر و كذا پوست خيارشنبر و كذا پوست خيار و بادرنگ خشك و كذا پوست خربزه و كذا آب زردك با عسل و آب نيشكر نيم آثار و يا معجون ارمده كه مجرب بوعلى سينا است و در سنگ گرده گذشت يك درم تا يك مثقال بدهند .
و يا معجون مختار بن هبل دهند كه مجرب بلا تخلف است و يا حجر اليهود را در عرق كيورا صلايه كرده بر كاغذ مصرى آلوده فتيله ساخته در احليل گذارند و كذا مغز عكه در خمر آميخته و كذا خوردن مغزع كه به قدر نخود يا نبات و كذا مغز كلاغ دشتى خشك كرده و كذا جعل خشك كرده سه ماشه با نبات هفت ماشه يا عرق گوكرو و باديان و كذا مغز عكه با پياز سفيد و فلفل گرد و قرنفل و زيره و الايچى كلان در روغن گاؤ پخته به نان تنك از روغن چرب نموده خوردن و كذا گوشت آن پخته با نان تناول كردن در گشادن بول و شكستن سنگ مجرب است .
و كذا آب بيخ علفى كه از آن بوريا مىبافند افشرده يك اوقيه و آب انناس كه به كدوكش كشيده افشرده باشند دو اوقيه و نبات نيم اوقيه نوشيدن و بيخ علف مذكور دو آثار و انناس ده عدد پاره پاره نموده جوشانيده آبزن كردن و در حالت نشستن به آبزن تكرار دوا كردن به دستور نافع و مجرب .
و گويند كه سنگ مثانه و گرده به وزن چهار حبه نبات برابر به آب شبيه دادن سنگ را شكسته بريزاند كذا فى اسرار الاطباء .
[ ابو سهل ]
ابو سهل گويد كه اگر سنگ در فضاى مثانه باشد وجع شديد نبود بهر آنكه جاى فراخ است ليكن اگر به سوى گردن مثانه يا قصبهء احليل دفع شود عسر بول شديد و درد مفرط عارض گردد پس به سرعت در آبى كه شبت و اكليل الملك و بابونه و بيخ خطمى و برزكتان و حلبه و ساذج و سنبل الطيب و پرسياوشان و برگ فنجنكشت و عصى الراعى و مرزنجوش و گل سرخ خوشانيده باشند بنشانند و به قيروطى معمول از موم و روغن بابونه و پيه بط و ماكيان و مقل و بهروزه و اشق بر موضع طلا كنند و به ضماد متخذه از پرسياوشان و برگ عصى الراعى و ساذج و جعده و خطمى ضماد نمايند و ادويهء قوى مفتت حصات بخورند پس اگر از استعمال اين ادويه عضو مسترخى و ضعيف گردد روغن سوسن و روغن حنا كه در آن سنبل هندى باشد بمالند .
و اگر سنگ در مواضعى كه اندر آن مرور كند قرحه پيدا كند شير به عسل بنوشانند و معالجه به علاج قروح آن مواضع نمايند .
و اگر سنگ در نفس قصبهء احليل بند شود و در آن تشبث كند به بعضى روغنهاى مرخيه مذكوره بمالند و از آن قطرات اندر آن چكانند پس به رفق مص كنند تا خارج گردد .
و اگر سنگ متولد در مثانه بزرگ باشد كه در مجارى بول خارج نشود به ادويهء كاسر سنگ علاج كنند پس اگر فائده نكند يا مانعى عائق گردد بدون شق علاج نبود و ادويهء مفرده مفتت حصات تخم خربزه است و تخم خيار و آب آهنگران و آب طبيخ چقندر و مشكطرامشيع و قصب الزريره و بيخ قصب و صمغ آلو و صمغ بادام و خون تيس بعد خشك كردن سائيده با گلقند عسلى خوردن يا تيس را بر عانه ذبح كردن در حمام و غير آن كه در بحث حصات كليه در قول بوعلى سينا مسطور شد و روغن عقرب بر عانه بمالند و با پنبه حمول كنند و تركيب آن نيز در بحث مذكور در قول صاحب كامل گذشت .
و در تفتيت حصات مثانه به سوى چيزى كه قويتر از جمله اين ادويه باشند حاجت افتد و يا ادويهء مفتته ادويهء كه ادرار بول غليظ كثير نمايد مثل بيخ فوه و پوست بيخ كبر و وج و دوقو و نانخواه و اسارون و تخم كرفس و باديان و انيسون و كاشم و سيساليوس و تخم فنجنكشت و اذخر و قردمانا و مو و قو و فطراساليون مخلوط سازند .
و ايضا ادويهء كه منفذ ادويه باشد و فعل آن را قوى و سريعتر كند مثل فلفل و ساذج با وى آميزند .
و ايضا ادويهء مقوى اعضاى بول مثل سنبل الطيب و حماما و قصب الرزيره و قردمانا مخلوط كنند .
و ايضا در تفتيت حصات نفع مىكند خاكستر عقرب از دانگى تا دو دانگ به آب راسن رطب به قدر دو اوقيه يا به اين طبيخ پرسياوشان اسقولوقندريون هر واحد سه درم بيخ كرفس بيخ باديان هر واحد ده درم به دو رطل آب بجوشانند تا ثلث او بماند صاف كرده هر روز يك اوقيه بنوشند .
و اگر عوض خاكستر عقرب آبگينهء سوخته از دو دانگ تا دو ثلث درم بخورند جائز است و گاهى حقنهء مثانه به روغن عقرب مع روغن ناردين يا روغن بلسان و آب سداب مىكنند و تغويق عانه و حمول به صوف از آن مينمايند .
و ايضا آبگينهء سوخته يك درم مغز تخم خربزه دو درم به آب نخود سياه دادن نفع كند
ديگر حجر اسفنج حجر و اسقولوقندريون و غير آن كه در بحث حصات كليه در قول بوعلى گذشت كوفته پخته سه درم به آب كرفس بدهند
ديگر پرسياوشان درم به آب كرفس
ديگر مغز تخم خربزه و خيار و بادرنگ هر واحد پنج درم تخم ترب شلجم صحرايى دوقو فطراساليون هر واحد دو درم تخم كرفس باديان هر واحد سه درم حب المحلب چهار درم كوفته پخته چهار درم برگ كرفس و ترب جوشانيده صاف كرده بدهند
ديگر خارخسك ده درم دوقو فطراساليون هر واحد شش درم پرسياوشان اسقولوقندريون هر واحد پنج درم انجير سفيد هفت عدد و در چهار رطل آب بجوشانند تا يك رطل بماند صاف كرده يك سكرجه بعد خروج از حمام بنوشند
ديگر اسقولوقندريون يك اوقيه