به ورم حار باشد اولا به معالجهء ورم كليه علاج كنند و بدانچه معلوم است از نطولات و قيروطيات و ضمادات مبرده كه در ابواب كثيره گذشت اندك سركه براى تنفيذ بر آن ريخته كفايت كند و كذلك حقنه به آن عصارات و به روغن گل نمايند و اگر حاجت بود فصد كنند .
و اگر ورم صلب باشد به مثل لعابات حار چون لعاب بزر كتان و حلبه و خطمى و تخم مرو مخلوط به چيزى مبرد به كار برند و كذلك بابونه و اكليل الملك و خارخسك و شبت به عمل آرند و به طريق شرب و حقنه و اطليه استعمال نمايند پس هر گاه اطليه به عمل آرند بايد كه در آن مثل راتينج و سكبينج و اشق و ميعه و جندبيدستر و مر و ايضا روغنهاى گرم مقوى داخل كنند و از مراهم مرهم داخليون و مرهم شحوم و غير آن به كار برند بعده چون نضج معلوم شود در آن هنگام به ادرار پردازند .
و اما اغذيهء اصحاب حصات پس آنچه مخالف اغذيهء ضارهء ايشان باشد و لحوم مشوى عصافير رمادى و عصافير ذور و كبوتربچه مهرا به طبيخ ايشان را مضر نيست و همچنين لحوم لطيفه و گوشت سرطان بريان نفع كند و بايد كه در طعام ايشان رشف و هليون خصوصاً برى اندزاند و آب نخود به زيت و به روغن قرطم دهند .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد كه هر گاه اين مرض ابتدا نمايد و مريض را در جاى گرده درد به هم رسد و در بول او ريگ ظاهر شود بايد كه تدبير ملطف مقطع خلط غليظ به غير آنكه حرارت مفرط كند به عمل آرند و از استعمال اغذيهء عسر الانهضام مولد خلط غليظ لزج مثل لحوم كبش و خنزير و نان فطير و نان ميده و هر آنچه از آرد و نشاسته سازند و اطريه و هريسه و بيضهء منعقد و پنير رطب و خشك و برنج به شير و غير آن منع كنند و اغذيهء سهل الانهضام مثل لحوم طيور ملايم چون بچهء مرغ و دراج و قنابر و لحوم جدى به طريق اسفيدباج و زيرباج و مطنجن نيك پخته و نان خشكار خميرى خوب پخته استعمال نمايند و مغز خيار و بادرنگ و خربزه و انگور سفيد و كاسنى و كشوث و كرفس و باديان و پودينه و نانخواه به كثرت تناول كنند و به استعمال بادام تلخ و تخم خربزه و تخم كتان و هليون و آب زيتون و كبر مخلل و هليون مخلل و مانند آن كه ادرار بول كند و غذا اندك دهد حريص گردانند و رياضت معتدل قبل غذا و دخول حمام معتدل الحرارة بعد رياضت و ريختن آب نيم گرم بر جانب مريض و نشستن در آبزنى كه اندر آن خارخسك و بابونه و اكليل الملك و مرزنجوش و كرفس و كرنب و شبت و برگ خطمى و پرسياوشان برابر جوشانيده باشند استعمال كنند و به جاى گرده گاهى روغن خسك و گاهى روغن شبت و روغن خيرى و مانند آن بمالند اين تدبير هر روز و يا يك روز در ميان به عمل آرند و بعد خروج از آبزن مغز تخم خيار و بادرنگ و خربزه و كدو هر واحد يك جزو و باديان نيم جزو همه را باريك ساييده سه درم به سكنجبين و گلاب و اندك آب سرد بخورند و گاه گاه اين طبيخ بنوشند عناب و سپستان و انجير سفيد و پرسياوشان و اصل السوس و تخم خطمى و تخم خبازى و تخم كرفس و باديان و جعده و خارخسك و حاشا هر واحد به قدر حاجت گرفته همه را به سه چند آن آب بجوشانند تا به سوم حصه باز آيد صاف نموده چهار اوقيه از آن با يك نيم اوقيه سكنجبين شكرى به كار برند و گاه گاهى امر به قى نمايند بعد تناول طعام مختلف مثل ترب و ماهى شور و خربزه و شبت و كرفس و باديان و نوشيدن سنكنجبين كه در آن ترب خيسانيده باشند و شرب شراب مختلف و امثال آن پس اگر علامات غلبهء خون اظهر بود فصد باسليق نمايند .
و اگر نباشد دواى مسهل بلغم منقى خلط غليظ بدهند پس اگر در آنجا حرارت باشد دواى قوى الاسهال ندهند بلكه آنچه اسهال به سهولت نمايند مثل مطبوخ مقوى تبريد و قرص بنفشه و خيارشنبر تبريد دهند .
و اگر در آنجا حرارت قوى نباشد و خلط غليظ بود دواى قويتر مثل اين حب استعمال كنند تربد يك نيم درم حب النيل چهار دانگ صبر نيم درم شحم حنظل يك نيم دانگ يا دو دانگ همه را باريك ساييده به آب حبها سازند و امثال اين آنچه استفراغ بلغم و خلط غليظ كند به عمل آرند و هر گاه اين علت مستحكم شود و در گرده سنگ مستكمل گردد بايد كه ساير تدبير ملطف مقطع معتدل در حرارت و ادويهء مفتت حصات بالخاصيت استعمال كنند و هر گاه در آنجا حرارت باشد بايد كه از ادويهء حاره و تدبير مسخن احتراز نمايند .
و اين دوا مفتت حصات است اگر در آنجا حرارت بود بگيرند تخم خربزه و خيار و بادرنگ و كدو هر واحد پنج درم تخم كرفس دو درم باديان حجر اسفنج آبگينهء سوخته هر واحد سه درم همه را باريك ساييده سه درم به سكنجبين بدهند .
ديگر كه مفتت حصات است اگر حرارت نباشد بگيرند تخم خيار و بادرنگ و خربزه هر واحد چهار درم حب القلت خارخسك صمغ آلو بخارا پرسياوشان اسقولوقندريون هر واحد دو درم حب المحلب باديان پوست بيخ كبر هر واحد يك درم همه را باريك بسايند شربتى دو درم به آب نخود سياه و سكنجبين و اگر در آنجا حرارت باشد اين استعمال نكنند .
ديگر كه سنگ بشكند اگر حرارت قوى نباشد حب بلسان و حب البان و حب المحلب و حجر اسفنج و تخم خربزه هر واحد يك جزو كوفته به حرير بيخته به قدر ملعقه به شراب ممزوج بدهند .
ديگر اگر حرارت نباشد تخم خيار و تخم كرفس جبلى