و مغز سيب و بهى ترش مساوى كوفته به آب مورد يا به آب بهى بسرشند .
و اگر برگ مورد و برگ عوسج و خرنوب نبطى و پوست انار در آب پخته پارچه بدان تر كرده بر موضع تهيگاه و گرده و كنج ران و زهار نهند سخت سودمند بود و اگر قرحه در مجارى بود ضماد گاه گاه بايد نهاد نه مدام .
و اين معجون منضج و مدمل است مقل و صمغ بطم و گل ارمنى و گل مختوم مساوى بسرشند شربتى مثقال يا شراب شيرين .
و اين سفوف مدمل است گل مختوم و قبرسى و قيمولياى مغسول هر يك دو درم طباشير صمغ عربى نشاسته كتيرا هر واحد يك درم تخم بارتنگ سه درم بسد كهربا شاخ گوزن سوخته هر واحد يك درم شربتى يك نيم درم با شربت خشخاش يا رب سيب و مانند آن .
و اين سفوف مدمل و منقى است بگيرند مغز تخم خيار و خيار بادرنگ و مغز تخم خربزه هر يك پنج درم گل ارمنى و مختوم و فارسى و نشاسته و كتيرا و صمغ فارسى و خرفه و طباشير هر يك دو درم تخم كرفس انيسون زوفا دمالاخوين كهربا هر واحد يك درم ريوند چينى يك نيم درم همه را بكوبند شربتى سه درم با شربت ريباس و مانند آن صمغ فارسى كه در سفوف مىآيد صمغ آلو است .
و اين قرص نيز پاك كنندهء قرحه و رويانندهء گوشت آن است بگيرند صمغ فارسى و صمغ عربى و نشاسته و كتيرا و خرفه و طباشير و گل مختوم و مغز تخم خيار و خيار بادرنگ همه مساوى به آب بارتنگ قرص سازند شربتى از دو درم تا سه درم با ميپخته يا به شراب شيرين و اگر مزاج گرم بود به آب بارتنگ يا به لعاب اسپغول يا كشكاب .
و اين قرص نيز مفيد سفيدهء ارزيز مغسول و مجفف نيم درم كاغذ سوخته دمالاخوين حب الآس هر واحد يك نيم درم صمغ عربى كتيرا نشاسته هر واحد يك درم صمغ بطم درم همه را كوفته با شراب شيرين بسرشند شربتى درم با شربت مورد يا رب بهى و سيب و غير آن .
و اين قرص شب نافع شاخ گوزن سوخته كتيرا شب يمانى گل ارمنى مغسول گلنار تخم خرفه مساوى كوفته بيخته به آب برگ خرفه قرص سازند شربتى دو درم .
و نسخهء ديگر اين است كه شب يمانى دمالاخوين گلنار هر يك سه درم كتيرا شش درم صمغ عربى دو درم با شربت مورد بدهند .
و اين قرص كهربا سودمند بگيرند كهربا كتيرا نشاسته صمغ عربى مغز تخم خيار و خيار بادرنگ هر يك سه درم گلنار دو درم اقاقيا يك نيم درم و در بعضى نسخهها كهربا يك درم است همه را ساييده به آب برگ بارتنگ قرص سازند شربتى دو درم به آب سماق .
و اگر حاجت تنقيه بود بجز قى و حقنهء ملايم و شياف نرم علاج نشايد كرد و منفعت قى در جميع امراض گرده و مثانه نيك است اگر طبع نرم باشد و إلا در هر پنج روز قى كردن سودمند بود تنقيهء ماده كند و از طرف گرده بازگرداند .
اين حقنه نرم است كشك جو و سبوس گندم و حسك و برگ چقندر و پرسياوشان و خطمى همه را جوشانيده صاف نموده روغن كنجد و ماء العسل آميخته به عمل آرند طبع را نرم كند و ريم را كه به جانب امعا ميل كرده باشد بيرون آرد .
و ببايد دانست كه اگر قرحهء گرده منفجر شود و ريم به ترشح به روده در آيد بجز حقنهء نرم آن را علاج نبايد كرد .
و اين حقنه نيز مفيد است كشك جو برگ خطمى سبوس گندم برگ چقندر برگ كرنب لعاب تخم كتان تخم معصفر نيم كوفته همه را بپزند و بپالايند و روغن بنفشه و شكر سفيد حل كرده به كار برند و باشد كه قرحهء گرده دشوار گردد و حاجت به شكافتن آن افتد .
[ ابو الحسن ]
ابو الحسن گويد كه ابو ماهر از براى اين مرض اين معجون ساخته است و آن را ترياق نام كرده گل مختوم پنج درم گل قبرسى پانزده درم گل ارمنى مغسول ده درم ودع سوخته شاخ گوزن سوخته بسد مرواريد هر واحد يك نيم درم عصارهء لحيةالتيس چهار درم تخم خطمى تخم خبازى تخم خرفه هر يك پنج درم صمغ فارسى كتيرا نشاسته هر يك هفت درم سماق منقى غورهء خشك گل فارسى هر يك سه درم حب القلت قضم قريش مغز چلغوزه مغز بادام مقشر هر يك هفت درم ريوند چينى سه درم مغز تخم خيار و خيار بادرنگ مغز تخم خربزه مغز تخم كدو هر يك پنج درم رامك سه درم كاكنج بزرگ چهل عدد فطراساليون زوفاى خشك صعتر تخم كرفس انيسون هر يك چهار درم طلق سه درم افيون دو درم خشخاش سفيد و سياه بزر البنج هر يك سه درم رب السوس دو درم دمالاخوين پنج درم همه را كوفته بيخته به عسل بسرشند در ابتداى مرض جهت تنقيهء ريم يك مثقال با سه اوقيه شير خر و هفت درم ماء العسل .
و اگر مزاج گرم بود نيم مثقال با شربت بهى و رب غوره و مانند آن دهند .
و اگر مرض در وسط باشد سه درم يا هفت درم آب بارتنگ مروق پنج درم ماء العسل بدهند و در آخر مرض و نقاى مده و سيلان خون صرف يك مثقال و ربع باده درم شربت حب الآس و رب حصرم دهند و طعام كبك و تيهو و دراج بود .
و بدانند كه منفعت شير خر و ديگر شيرها در اين علت بزرگ است اما در اول علت كه ارادهء تنقيهء قرحه و منع خوردن گوشت صالح از ريم و فراهم آمدن قرحهء پهن كنند شير خر دهند هر صبح چهار اوقيه با دو درم معجون مذكور يا با سفوف و قرص كه مسطور شد
و در ميانهء علت شير بز دهند گاهى به معجون مذكور و سفوفات و اقراص و گاهى با شكر و در آخر علت كه تن لاغر شده باشد