به مجموع است بگيرند گل سرخ طباشير آرد غبيرا آرد عدس كاكنج برگ سماق پست سيب پست بهى بوزيدان تودرى خشخاش سفيد خشخاش سياه بزر البنج پوست بيخ لفاح هر واحد يك نيم درم بسد مرواريد كهربا ريوند چينى گل ارمنى گل قبرسى گل قيموليا حب القلت مغز چلغوزه تخم كرفس هر واحد يك درم مغز تخم خيار و خيار بادرنگ و كدو تخم خرفه تخم فنجنكشت هر يك دو درم تخم مويز خرنوب شامى هر يك سه درم همه را كوفته هر صبح سه درم بخورند و از پس آن شير خر يك قدح كوچك بنوشند و هنگام خواب دو درم به آب سرد خورند .
و اين سفوف تا آن وقت بدهند كه ارادهء اندمال جراحت و منع ريم باشد و ضماد نيز از اين نوع بايد اقاقيا حضض هر واحد يك درم رامك دو درم آرد كرسنه دو درم آرد جو سه درم كعك بريان كرده سه درم گل سرخ گلنار شياف ماميثا هر يك يك درم .
و اگر مزاج بيمار متحمل باشد يك درم كندر افزايند همه را ساييده به آب برگ مورد تر سرشته ضماد كنند و سواى وقت تناول طعام جدا نكنند و آب مورد تنها طلا كردن سود دارد .
ايضا ممدوحين ميگويند كه اگر قرحه در گرده باشد اول نظر كنند اگر درد به جانب راست باشد از دست راست فصد باسليق كنند و اگر در جانب چپ بود از دست چپ فصد بايد كرد و اگر در هر دو جانب بود از هر دو دست فصد بايد گرفت و اگر قرحه در مجارى بود فصد صافن اوليتر باشد .
پس تدبير غسل قرحه و تنقيهء ريم كنند بعد از آن تدبير التحام قرحه بايد كرد .
اما اگر تب نيايد و مزاج گرم نباشد تنقيهء قرحه به اين طبيخ و امثال آن نمايند بگيرند تخم كرفس و بيخ باديان و اذخر و هر سه را جوشانيده صاف كرده به ماء العسل آميخته بدهند .
و اين سفوف تنقيه ريم كند فطراساليون و كرفس و انيسون و فوه و مر و راسن و مغز تخم خربزه همه را كوفته يك درم به ماء العسل بدهند .
و يا تخم كرفس باديان انيسون فطراساليون و زوفا هر يك دو درم كندر سه درم كوفته بيخه دو درم با بست درم ماء العسل بخورند و طعام گوشت كبك و تيهو و گنجشك و مانند آن فرمايند .
و اگر تب همىآيد يا مزاج گرم باشد قرحه و مجارى را به شيرهء تخم خرفه و خيارين يا به جلاب يا ماء العسل بشويند و مغز اين تخمها با تخم كتان كوفته با ميپخته يا جلاب سرشته بخورانند و مغز چلغوزه و اندكى كرفس به ماء العسل گرده و مثانه را از ريم پاك كند و شير خر با تخمها و با شكر در اين علت سخت نافع است و طعام مزوره از غوره و سماق و اناردانه سازند ليكن بسيار ترش نسازند .
و اگر قرحه پاك باشد و ريم بازايستد بيمار را در آبزنى كه اندر آن خسك و پرسياوشان و سبوس گندم و برنجاسف و اندكى سرگين كبوتر پخته باشند بنشانند و بر موضع گرده و كنج ران و زهار را به روغن چرب دارند .
و اگر خون و ريم با درد شديد بود در سفوفات مذكوره بزر البنج پوست لفاح و افيون به قدر حاجت زياده كنند و در آب آبزن پوست خشخاش بپزند و شياف ابيض در شير زنان گداخته به روغن آميخته در قضيب به زراقه چكانند و مدام مثانه را به روغن گل چرب دارند .
و اين حقنه تسكين درد كند كشك جو و سبوس گندم و برگ عصى الراعى و برگ بارتنگ همه را مثل كشكاب پخته صاف كنند و روغن گل بگيرند و با سه وزن آن آب عصى الراعى و آب برگ بارتنگ آميخته به آتش نرم بجوشانند تا روغن بماند از اين روغن ده درم با چهل درم كشكاب مذكور آميخته نيمگرم حقنه كنند و شربت خشخاش و شير خر درد بنشاند .
و اين قرص كاكنج تسكين درد و اندمال قرحه كند مغز تخم خيار و خيار بادرنگ گل ارمنى صمغ عربى كندر دمالاخوين هر يك دو نيم درم خشخاش سفيد مغز بادام رب السوس نشاسته كتيرا هر يك دو درم تخم كرفس دو درم افيون يك درم كاكنج شش درم شربتى سه درم با شربت بنفشه .
و نسخهء ديگر آنكه عيسى صهاربخت ذكر كرده اين است بزر البنج تخم كرفس هر يك شش درم باديان دو درم زعفران تخم حماض مغز چلغوزه افيون مغز بادام تلخ كوهى هر يك سه درم كاكنج بيست و پنج عدد مغز تخم خيار دوازده درم شهدانج شش درم همه را كوفته سه درم با ميپخته بدهند .
و در بعضى نسخهها كاكنج پنجاه عدد است و كندر دو درم و بعد از آنكه تنقيهء ريم شده باشد و خون صاف بيريم همىآيد تدبير اندمال جراحت بايد كرد .
و اين قرص خشخاش در اين باب نافع است خشخاش سفيد و سياه هر يك دو درم بزر البنج چهار دانگ كتيرا صمغ عربى نشاسته گل ارمنى گل قبرسى گل مختوم گل سرخ گلنار سماق هر واحد يك درم طباشير كهربا هر واحد يك نيم درم كندر نيم درم ريوند چينى دو دانگ همه را كوفته بيخته به آب برگ بارتنگ سرشته قرص سازند شربتى مثقال تا دو درم با پانزده درم سكنجبين سفرجلى يا با كشكاب .
و اگر در اين قرص دمالاخوين و حب الآس و كاغذ سوخته زياده كنند در اندمال قويتر باشد .
و اگر قرحه در مثانه بود در سفوفات حب القلت و ودع سوخته و بسد و مرواريد افزايند و روغن گل كه بچكانند يا عصارهء لحيةالتيس بجوشانند قوت آن گيرد از بهر آنكه مثانه عصبانى است و قرحهء آن به ديرتر به مىشود و جراحت به دشوارى مندمل ميگردد .
و بر موضع گرده و تهيگاه اين ضماد قابض بنهند آرد جو و كعك بغدادى بريان كرده و گلنار و حضض و شياف ماميثا و برگ سماق و خرما قسب همه را كوفته به آب برگ بارتنگ بسرشند و يا گل سرخ و گلنار و كندر و برگ مورد
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 441
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٤٤١