مىنويسد كه شخصى را استاد من به خوردن كافور زياده از شربت آن امر كرد و در شهر مشهور اين است كه به قدر يك توله در يك دفعه داد و مريض تحمل آن نمود و صحت يافت و ضرر مدرات مثل خيارين و آب خالص سرد مكرر تجربه كردم پس تا ممكن بود از آن اجتناب نمايند .
[ حكيم شريف خان ]
حكيم شريف خان ميگويند كه تصديق به اين تجربه عقل نميكند چه شيخ گفته كه منع آب سرد جائز نيست .
[ گيلانى ]
و گيلانى نوشته كه علاج سوء مزاج حار استكثار از شرب شيرهء تخم خيار و خرفه است و آب خيارين با شكر نيز جائز داشته و مخفى نيست كه اين اشيا مدراند و آب انار و كاسنى و نيلوفر را تأثير عظيم است .
بعضى گويند كه ادويه سرد كرده آشاميدن نافعترست در تبريد گرده و اين سفوف نيز نافع و تقطير البول يا حرقت را نيز مفيد مغز تخم خيار مغز تخم خيارزه مغز تخم كدو هر واحد ده درم تخم خبازى تخم خطمى هر واحد سه درم مغز بادام شيرين مقشر يك درم صمغ آلو كتيرا هر يك دو درم رب السوس نيم درم كوفته بيخته يك درم بخورند غذا مزورهء ماش با كدوى تازه يا ريباسيه و يا رمانيه و امثال آن سازند و از اغذيه و ادويه حاره اجتناب نمايند .
علاج امراض گرده از سوء مزاج بارد
و آن هزال كليه و ضعف كليه و وجع كليه است معجون لسان العصافير و لبوب صغير و كبير دهند .
و اگر قبض طبع باشد گلقند عسلى چار توله و گلاب و عرق باديان بدهند و فلاسفه بخورانند و مغز فندق و پسته و نارجيل و كنجد و حبة الخضرا و بادام با شكر و مويز و انجير تنقل نمايند و روغنهاى گرم مثل روغن قسط كه در آن فرفيون سوده آميخته باشند بر گرده بمالند و از ترشى و فواكه بارد اجتناب كنند و غذا شوربا و كباب و گوشت كبوتر و گنجشك با مصالح گرم سازند .
و اگر بلغمى بود قى و اسهال بر اين تدابير مقدم دارند مثلًا اصل السوس مقشر پرسياوشان هر يك هفت ماشه باديان تخم خربزه تخم فرطم عنب الثعلب هر يك نه ماشه جوشانيده گلقند عسلى چهار توله سه چهار روز داده قى كنانند و باز دو سه روز مطبوخ نوشانيده شب حب ايارج خورانيده صبح سناى مكى يك توله تربد سفيد هفت ماشه مويز منقى دو توله ريوند خطائى پنج ماشه خيارشنبر هفت توله ترنجبين شربت دپنار هر يك چار توله روغن بادام هفت ماشه در مطبوخ مذكور افزوده مسهل دهند همچنين سه چهار مسهل داده پس از آن فلاسفه و لبوب كبير و كمونى كبير خورانند و روغن قرطم و قسط و بادام تلخ بمالند .
اقوال اطبا :
[ سويدى ]
سويدى تسويد مىنمايد كه بگيرند سه بيضهء نيمبرشت و عوض سفيدى او روغن گاو آميزند و در هر بيضه نيم درم تخم جرجير و اندكى نمك افزوده هر سه بيضه وقت خواب بخورند كه تسخين عجيب گرده كند و مجرب من است و جوز و روغن آن و جوز خُرد و مربى به عسل و حاشا و سعد به روغن حبة الخضرا و كمادريوس و خولنجان و اسارون و قسط شيرين و فطراساليون و دارشيشعان و كرفس و عصارهء آن و ريوند و فانيذ و سيساليوس شرباً و روغن نارجيل شرباً و مروخاً و بادام تلخ اكلًا و ضماداً و حرف شرباً و خلطاً در طعام و روغن اليه شرباً و حقنة هر واحد مسخن گرده است .
[ بوعلى ]
بوعلى مىنويسد كه حقنه به روغنهاى گرم و به اوراك حار و روغن گاو و روغن كنجد و روغن جوز و روغن كلكلانج و روغن بادام تلخ و روغن قرطم و به آب حلبه و شبت و شورباى كلهء بره و بچهء كبوتر و غير آن نافع سردى گرده است و از خارج با پيه روباه و پيه كفتار و به روغن غار و روغن جوز و پسته و روغن قسط خاصة مالش نمايند و گاهى ميان آبهاى مذكور و روغنها حسب واجب بالمناصفه جمع كرده حقنه ميكنند .
و ايضا ضمادات از ادويه مسخنهء معلومه سازند و كمونى را منفعت عظيم است در علاج سردى گرده خاصة آنچه اجزاى او بسيار بسايند و حقنه به روغن قسط بسيار قوى است و قريب آن به روغن حبة الخضرا و پسته است و به روغن اليه چون حقنه كنند آن را در تسخين و تقويت گرده تاثير نيك است .
[ ايلاقى و جرجانى ]
ايلاقى و جرجانى گويند كه تمريخ به روغن فرفيون نافع است و غذا نخودآب و بچهء كبوتر به زيره و دارچينى و قليهء خشك و گنجشك بريان بدهند .
و اگر با ماده بود اولًا به قى امر كنند تا بلغم پاك گردد بعد از آن حبوب و حقنهها كه در باب قولنج بلغمى مذكور شد به عمل آرند پس ادويه گرم به كار برند و روغن فرفيون بمالند و معاجين و مروخات حارهء مقوى باه كه در باب ضعف بيايد در اين باب نافع است و غذاى مذكور دادن مناسب بود .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه هر صبح جلاب از باديان سه درم و گلقند عسلى ده درم بياشامند و غذا مزورهء نخودآب مع لحوم عصافير و كبوتر صحرائى و كبك و تيهو خورند و بر پشت و موضع گرده روغن قرطم يا پسته يا زنبق بمالند و يا هر صباح جوارش كمونى يك مثقال بخورند و لحوم ماكيان و كبك مطنجن مبزر تناول كنند و از ميوههاى رطب و البان و حوامض اجتناب نمايند و تناول پسته به شكر و يا نارجيل به شكر نافع بود .
[ ابن هبه الله ]
ابن هبه الله