و كذا گل سرخ مطبوخ به شراب يك ساله و كذا گندناى مطبوخ به روغن زرد و كذا سفيدآب ارزيز و مرداسنج مساوى به روغن گل آميخته و كذا توتيا و كذا روغن بيدانجير .
و جلوس در طبيخ خيرى اصفر و كذا در طبيخ خطمى و كذا در طبيخ شكاعا و كذا در طبيخ خبازى و كذا در طبيخ ملوخيا .
و شرب و ضماد خطمى و كذا حضض و كذا حب الآس و كذا طبيخ اذخر و فقاح آن .
و حمول بيخ شكاعا و كذا خولان و ذرور پوست حنظل سوخته هر واحد نافع ورم مقعد است .
و ضماد زعفران و موم مساوى و كذا زفت رطب به موم مساوى و يا به روغن گل و كذا زوفاى خشك نافع درم صلب مقعد است و ضماد مصمطكى ورم بارد را مفيد بود .
[ بوعلى سينا ]
بوعلى سينا مينويسد كه واجب است استعمال فصد در ابتداى اين اورام چه اين گاهى تنها تسكين وجع كند و مرهم اسفيداج بر آن استعمال كنند و با سفيدى بيضه و روغن گل در هاون رصاص يا آنك بسايند تا سياه گردد و طلا نمايند و يا بگيرند مرداسنگ پنج درم نشاسته هشت درم سفيدآب دو درم موم سه اوقيه روغن زرد دو اوقيه پيه بط يك اوقيه روغن كنجد مقدار كفايت و با اين قدرى مثلث و شراب آميزند و پيه بط سخت سودمند است و همچنين ضماد نان در آب پخته به زردى بيضه و روغن گل آميخته با نان پاكيزه يك رطل زعفران يك اوقيه افيون يك اوقيه در ميپخته سرشته و ضماد كاكنج خيلى نيكو است و كذلك ضماد زردى بيضه بريان در شراب قابض سوده به موم و روغن گل آميخته .
و چون ورم از ابتدا تجاوز كند و از قطع بواسير نباشد بر آن مرهم داخليون به روغن گل حل كرده و يا اندك مرهم باسليقون با زردى بيضهء نيمبرشت استعمال كنند .
و ايضا پياز و گندنا هر دو جوش داده مع بابونه و يا مرهم سفيدآب به اشق و اگر درد شدت كند برگ بيخ رطب افشرده و اندكى آب او گرفته به آب آميزند و در آن نان تر كرده و زردى بيضه معقود كمتر از بريان بسيار و روغن گل افزوده مرهم سازند .
و ايضا گاهى تكميد معتدل و جلوس در آبى كه مسكنات وجع مثل بزر كتان و خطمى و تخم خطمى و ملوخيا جوشانيده لعاب گندم ممروس در آن ريخته باشند نافع بود و بايد كه به سوى مبحث زحير رجوع نمايند كه در آن علاج جيد اين باب است .
[ گيلانى ]
گيلانى گويد كه در اينجا قاعده وجوب شكاف قبل نضج و تقيح اگر چه واجب الرعاية است الا اگر نضاج و تقيح به حسب واجب در مدت اندك به ادويه قوى الانضاج واقع شود باك نيست و به اين طريق اكثر اين مرض را علاج كرديم و يكى را هم ضررى نكرد و گل خطمى و برگ آن را خاصيت نيك است از آن مرهم ساخته بر مقعد لطوخ سازند .
پس اگر استعمال او در ابتدا بود به تعذيب ( شيرين كردن ) ماده دفع لذع آن را نفع بخشد و اكثر بدان ورم زائل شود و خصوصاً چون در گلاب بپزند .
و اگر بعد ابتدا باشد گاه زائل كند و گاهى نضج دهد كه عقب او غائله نباشد بلكه ريم را خارج كرده به سرعت مندمل سازد و لا سيما چون به مرهم اشق آميزند و اين از خواص است و جدوار را در اين باب منفعت تام است چون در گلاب سوده بر موضع طلا نمايند .
و هرگاه با جراحت اندرون مقعد به غايت دردناك پيدا شود و اسهال خون آورد اين دوا مجرب است گل بنفشه بابونه اكليل الملك حلبه تخم كتان برگ خطمى هر يك دو توله گل خطمى گل سرخ هر واحد يك توله كوفته بجوشانند كه چون خمير شود هر روز دو سه بار گرم گرم ببندند .
و اين ضماد نيز به غايت نافع است بابونه اكليل الملك تخم خطمى بنفشه حلبه تخم كتان افيون مقل اشق روغن گل هر واحد يك مثقال زرده تخم مرغ يك عدد ادويه را بكوبند و بجوشانند تا مثل خمير شود و مقل و اشق و افيون در آب حل كرده بياميزند و روغن و زرده تخم مرغ اضافه كرده به عمل آرند .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد كه چون مقعد را ورم حار به غير بواسير عارض شود بايد كه برگ خطمى و برگ عنب الثعلب و بنفشه خشك و عدس مقشر به آب بجوشانند تا پخته شود و بر آن روغن گل يا روغن بنفشه و زرده بيضه و سفيده آن انداخته در آن هاون خوب بمالند و بر موضع ضماد كنند .
و اين دوا نيز ورم حاد مقعد را نافع سفيدآب ارزيز پنج درم كندر يك نيم درم اقليمياى نقره دو درم سائيده به موم كه در روغن گل و آب كاسنى و آب خيار اگر حاضر باشد و آب حى العالم و خبازى گذاخته باشند آميخته در هاون حل كرده استعمال نمايند .
[ جرجانى و ايلاقى ]
جرجانى و ايلاقى مينويسند هرگاه كه بر مقعد آماس گرم پديد آيد اول رگ باسليق بايد زد ضماد سفيدى بيضه و غير آن همان است كه در قول بوعلى سينا مسطور شد .
و گفته كه اگر بعد تسكين حرارت برگ چقندر بكوبند و با روغن گاو آميخته بپزند و با زردچوبه ضماد كنند درد خراج مقعد را زائل كند و در نسخهء ايلاقى حلبه عوض زردچوبه است .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه علاج ورم حار فصد و اخراج خون بحسب قوت واجب است و هر صباح جلاب از عناب ده عدد بنوشانند و غذا ماء الشعير با مزورهء ماش و شيرهء بادام دهند و تضميد موضع از بنفشهء خشك و باقى همان است كه در قول صاحب كامل گذشت مگر در اينجا خبازى عوض عدس و بيضهء مرغ است .
و يا بگيرند سفيدى بيضه و روغن گل و بر آن يك طسوج افيون انداخته در هاون ارزيز يا اسرب حل كرده استعمال نمايند و يا اين مرهم سفيدآب نهند و نسخه آن همان است كه در قول مذكور مسطور شد الا آب خيار و حى العالم مطروح است .
[ مصنف ترويح ]
مصنف ترويح گويد كه در ورم حار فصد كنند و اشربه مثل شربت عناب يا شربت آلو و تمر هندى بنوشانند و نسخه ضماد و مرهم همان است كه در قول ابن الياس مذكور شد .
و اگر درد شديد باشد ضماد آب برگ بنج به نحوى كه در قول