و تغير رنگ موى به غبرت و ريختن آن و خارش بن موى و روى پديد آيد .
و گاهى شب كورى و سدر و دوار و صداع و قولنج و غثيان آرد و صاحب او را اشتهاى طعام صادق نبود
و سبب تولد اين ريح خلط سوداوى است كه بر گرده بريزد يا درد گرده و حوالى آن پيدا شود و به حرارت گرده مستحيل به رياح غليظه گردد .
و بدانند كه اين مرض از امراض مقعد نيست بلكه مبدأ او گرده است و در اينجا بنا بر مناسبت لفظى و مشاركت اسمى به بواسير ذكر مىكنند .
علاج
تنقيهء سودا به مسهل آن يا مطبوخ افتيمون و حب افتيمون نمايند و افتيمون به ماء الجبن و شيرخشت براى اين مرض و مراق و بواسير به غايت نافع بوده و جوارشات كاسر رياح مثل جوارش كونى و غير آن ادويهء محلل رياح يا مدرات خورند تا اثر آنها به گرده رسد و حب مقل و اطريفل صغير و سنا و جوارش خبث الحديد و جوارش جالينوس و دبيد الورد و عرق تنبول و بعض تراكيب مذكوره در بواسير نيز نافع بود .
و استعمال ديگر ملينات و محللات قويه مثل حلتيت به سكبينج و جندبيدستر و طبيخ بسفايج اثرى تمام دارد .
و گاهى در اينجا هنگام غلبهء حرارت فصد باسليق به جهت استخراج مادهء سودا كه سبب اين مرض است نافع گردد .
و مالش بدن و حمام و سوارى اسپ و ورزش به دوام نفع تمام دارد و از البان و فواكه و اغذيهء مولد سودا و سكر متواتر و هرچه مولد ريح باشد اجتناب نمايند .
و اين دوا براى اخراج ريح در ريح بواسيرى نيز مىدهند برگ سرو خشك نانخواه سوخته برگ سداب خشك تخم هليون ابهل انجدان سوختهء محروث اذريون خردل سفيد جوزبوا سوخته كوفته بيخته يك درم با طعام بدهند در خواب و بيدارى ضبط خروج ريح نتواند كرد .
و اگر مجموع ادويه را با چهار مثل آن آب بجوشانند تا به ربع رسد پس صاف نموده با مثل آن روغن بجوشانند تا آب بسوزد و بر شكم بمالند اثر او در اخراج ريح نصف از خوردن ادويهء مذكوره خواهد شد .
و ايضا كه در قلع ريح بواسير و سپرز و جگر و معده و نفخ اينها مجرب نوشته شير ماده گاو نيم آثار و يا كم شكر سرخ شش توله با برگ سناى مكى يك نيم ماشه افيون زنجبيل يك يك ماشه نبات برابر ادويه چهل روز مداومت كنند و اگر غلبهء بلغم بينند و قوت قوى باشد وزن ادويه بيفزايند .
و گويند كه وضع محجمه بر مقعد بسيار مؤثر است و داغ بر مفصل ترقوه جهت رياح بواسير از مجربات حكيم على است .
و لسان العصافير سائيده به قدر كنار به آب حب بسته خوردن براى نفخ و رياح بواسير و وجع اسافل مجرب نوشته .
و اگر ده درم ابهل را دانه بيرون كرده با روغن گاو به قدرى كه او را فراگيرد بر آتش گذاشته بريان كنند تا روغن جذب كند پس سائيده با ده درم فانيذ مخلوط ساخته هر روز دو درم ناشتا به آب گرم مريض بارد مزاج بخورد براى وجع اسافل كه از باد بواسير باشد از مجربات بعض اطبا است .
حب مقل كه در اين باب معمول است پوست هليلهء زرد پوست بليلهء كابلى سياه مقل ازرق هر يك پانزده درم تربد سفيد ده درم سكبينج پنج درم خردل دو درم مقل و سكبينج را در آب گندنا حل كنند و ادويهء ديگر كوفته بيخته بسرشند و حبها به قدر نخود ساخته هفت حب به آب آهنتاب يا عرق گاو زبان يا عرق باديان يا گلاب بخورند .
و در نسخه بياض علوى خان پوست بليله و آمله عوض تربد داخل است و وزن هر يك از هليلجات ده درم و سكبينج سه درم و حرف سفيد عوض خردل است .
ايضا افتيمون درونج عقربى بيخ كبر فلفل گرد تخم گندنا صعتر عاقرقرحا مقل ازرق هر يك يك توله مصطكى دارچينى هر يك دو مثقال جواكهار سه درم پوست هليلهء زرد هليلهء سياه تربد سفيد هر يك دو توله كوفته بيخته در آب ككروندهء سبز چهار پاس كهرل كنند و همچنين در آب گندنا و حبها به قدر نخود سازند شربتى يك صبح و يك شام .
حب ديگر براى رياح بواسير حاضر النفع است و بهق و حكه را مفيد پوست هليله زرد هليلهء سياه پوست بليله هر يك دوازده مثقال آملهء منقى شش مثقال شيطرج دارفلفل هر يك پنج مثقال جوزبوا نمك اندرانى هر واحد يك نيم مثقال تربد موصوف به روغن بادام چرب كرده صبر سقوطرى هر يك سه مثقال كوفته بيخته به روغن بنفشه بادام چرب نموده مانند شمع بسازند و در سايه خشك نمايند پس باز كوفته به آب سرشته حبها به قدر نخود سازند شربتى دو سه مثقال وقت شب به آب گرم فرو برند .
سفوف هيل كه براى بواسير بادى و رياح بلغمى نافع دانه هيل چهارده جزو سليخه دوازده جزو ساذج هندى ده جزو نارمشك هشت جزو دارفلفل شش جزو فلفل سياه چهار جزو زنجبيل دو جزو نبات چهل و دو جزو كوفته بيخته دو درم بخورند .
سفوف ديگر جهت ريح بواسير و كبد و طحال و معده و امعا و نفخ اينها و صلابات و قولنج ريحى را مفيد است وج تركى زنجبيل شونيز كندر زرنباد زيره سياه مدبر هر يك يك درم پودينه گشنيز سهاگه بريان نانخواه هر يك دو درم حرمل يك نيم درم مغز تخم بيدانجير سه درم تربد سفيد دوازده درم مقل ازرق شش درم تخم گندنا چهار درم مغز بادام تلخ دو توله كوفته بيخته به روغن بيدانجير چرب نموده نمك لاهورى به قدر ذائقه آميخته شربتى از يك نيم ماشه تا سه و نيم ماشه .
ايضا كه رفع قبض و نفخ و بواسير كند و اخراج ريح به درجهء كمال نمايد وج تركى زرنباد نانخواه اجمود پودينه پوست بيخ باديان زيره سياه و سفيد مدبر