براى بواسير و خروج مقعد مفيد بيخ كبر و بيخ حنظل و بيخ حرمل و بلادر و سورنجان و فرفيون مساوى جوكوب كرده بدان بخور كنند .
و يا بگيرند انزروت و راتينج و پوست شاخ توت و پوست مار مساوى نيمكوفته بخور سازند .
و ايضا به شاخ گوزن تنها يا به بلادر تنها يا به مقل تنها تبخير نمايند و اگر در مقعد وجع بعد خروج او باشد در نبيذ داذى بنشيند كه آن در تسكين اين وجع بالغ النفع است .
و براى بواسير كه از آن خون كثير جارى باشد اين حب نافع است هليله سياه و بليله و آمله هر واحد ده درم به روغن گاو بريان كرده صدف سوخته هفت درم كهربا سه درم زاج سفيد دو درم مقل بست درم كوفته بيخته و مقل در آب گندنا حل كرده بدان حب سازند و دو درم تا سه درم به آب سرد بخورند .
و ايضا اين سفوف براى بواسير و شخصى را كه دائم اسهال خون آيد نافع توبال آهن تخم گندنا نانخواه هر واحد دو درم تمر كبر خشك چهار درم كوفته بيخته يك درم به آب گندنا مقدار اوقيه و آب كرم دو اوقيه بخورند .
و اين ضماد وجع بواسير وارمه را تسكين بخشد اكليل الملك بابونه در آب بپزند تا مهرا شود بعده از آن يك قبضه بگيرند و از زردى بيضه جوش كرده دو درم و زعفران يك درم و افيون يك دانگ و تخم كتان و حلبه و خطمى هر يك جفته با يك استار سوده در ميفختج ( يك درم ) كه اندر آن مقل سه درم حل كرده باشند آميخته بر برگ يا پارچه ماليده و سطح دوا به روغن كنجد كه در آن پيه بط يا پيه مرغ گداخته باشند مسح كرده بر موضع نيگرم بچسبانند .
و اين ضماد تسكين وجع و ورم كند پياز سفيد را در آب خوب بجوشانند پس به روغن گاو بسايند تا نرم گردد و نيمگرم بماند بر مقعد وارمه بنهند كه اين تسكين وجع بسيار كند و بواسير را حجامت ميان وركين نفع كند .
و اين حب استعمال نمايند هليلهء سياه و بليله و آمله هر يك ده درم مقل ازرق سى درم مقل را در آب گندناى مروق تر كرده بسايند تا مثل مرهم گردد و ديگر ادويه كوفته بيخته به آب مقل سرشته حب سازند شربت دو درم به آب نيمگرم وقت خواب يا نزد دخول آبزن يا حمام .
و ايضا خبث الحديد بصرى كوفته در آب گندناى غير مغسول مروق هفت روز تر كنند و هر روز تجديد آب نمايند پس خشك كرده از آن و از حرف سفيد يك يك جزو بگيرند و از تخم گندنا و تخم ترب و تخم پياز و حلبه هر واحد نيم جزو كوفته بيخته با آب گندنا سرشته مثل نخود حب سازند و به قدر بست حب وقت خواب با نبيذ مويز بخورند .
و ايضا بگيرند بيخ هليلهء سياه و بر آن روغن گاو آنقدر كه آن را بپوشد انداخته بر آتش انكشت سه جوش دهند و روغن صاف كنند و هليله را خشك كرده ساييده دو درم بخورند و بر آن دو اوقيه شراب كه بر وى يك اوقيه روغن مذكور انداخته باشند بنوشند .
و اين دوا براى اسهال خون بواسير باطنى نافع توبال آهن تخم گندنا هر واحد دو درم گشنيز خشك چهار درم نانخواه سه درم باريك سائيده دو درم به آب گندنا بخورند .
[ بوعلى سينا ]
بوعلى سينا مىفرمايد واجب است كه ابتدا به فصد كنند كه اصلاح بدن و استفراغ خون ردى آن نمايد حتى كه فصد صافن و رگ خلف عقب كنند و رگ مأبض قوىتر از اين هر دو است و حجامت ميان هر دو سرين آن را نفع كند و استفراغ اخلاط سوداوى نمايند و معالجه طحال و كبد كنند اگر اين بهر اصلاح خون متولد واجب گردد .
پس اگر وجع و ورم و انتفاخ نباشد حاجت بسار به علاجش نبود چه علاج آن گاهى مؤدى به نواصير و شقاق گردد بعده واجب است كه در تليين طبيعت جهد كنند تا صلابت براز مقعد را ايذا نرساند پس كار عظيم گردد و بهتر آن است كه مسهلات و ملينات از ادويهء كه در آن نفع به بواسير بود مثل حب مقل و حب فيلزهرج و حب داذى و حبوبى كه آن را ذكر كنيم باشند .
و بايد كه مهما امكن در تفتيح بواسير صم و تسييل خون از آن جهد نمايند تا آنكه ضعف آرد يا از آن خون سرخ صافى كه در آن سياهى نباشد خارج شود پس اگر فائده نشود تدبيرش جدا كردن باسور و اسقاط آن به قطع است يا به تجيفف و احراق آن به ادويهء كه اين فعل كنند .
و بدانند كه خونى كه از بواسير و از مقعد سائل شود در آن امان از اكله و جنون و ماليخوليا و صرع سوداوى و از جمره و جاورسيه و سرطلان و تقشر جرب و قوبا و از جذام و از ذات الجنب و ذات الريه و سرسام است .
و چون معتاد از آن محتبس گردد خوف اين امراض بود و خوف استسقا به سبب حدوث ورم ردى و صلب در كبد و فساد مزاج و خوف سل و اوجاع ريه به سبب اندفاع دم ردى به سوى آن باشد .
و چون سيلان غشى حادث كند پست جو به طباشير و گل ارمنى گرم اندك اندك بنوشند و از ادويهء باسوريه بعضى مفتحات آن است و بعضى مدملات و بعضى حابسات براى افراط سيلان خون و بعضى قالعات آن و بعضى مسكنات وجع آن
و اين همه يا مشروبات بود و يا حمولات و يا اطليه و ضمادات و لطوخات و يا ذرورات و يا بخورات و يا آبها كه در آن نشانند و اما حوابس و همه اينها يا مفرد باشد و يا مركب .
و بدان كه حب مقل را در بواسير ذى ادوار منفعت ظاهر است و در آنچه آن ثابت باشد و آن را دورى نبود كثير المنفعت نيست .
و چون شقاق و ورم جمع شود اول علاج اين هر دو نمايند پس معالجهء بواسير و روغن خستهء مشمش كه در آن مقل محلول بود بواسير و شقاق را نافع است .
و آنچه مخصوص اورام مقعد از بواسير است اين است سفيداب ارزيز سه اوقيه اسبولوس يك اوقيه مرداسنگ دو اوقيه مصطكى سه درم به عصارهء شيح جمع كنند .
و تدبير قطع بواسير و خرم آن بالا مذكور شد و تدبير تفتيح بواسير صم و ادرار خون آن اين است