آلوده بخورند و در جوامع ادويه در خواص مرداسنگ آورده كه مجربى مىگفت كه يك درم از آن در آب گرم يا در جلاب اخراج كرم دراز و حب القرع مىكند و من تجربه اين كردم و چنانگه او گفته بود همچنان يافتم و اثر بين مىكند .
و گويند كه شونيز و برگ شفتالو در شراب پخته بر شكم ضماد كنند كه آن را در قتل و اخراج كرم خاصيت عجيب است و تكميد پس ادويه نيز منفعت كثير نمايد .
[ طبرى ]
طبرى گويد و احب است بر طبيب كه مزاج شاكى ديدان را نگاه كند اگر مزاج او رطب باشد استفراغ او يك دفعه يا دو دفعه نمايد بدانچه استخراج رطوبت كند و غذاى او منشف به مثل تيهو و كبك و بچه ماكيان بريان سازد و بعد از آن اين سفوف بدهد مر صاف نيم درم صبر سقوطرى دو ثلث درم هليله سياه برنگ كابلى قنبيل برگ فنجكشت هوفاريقون هر واحد نيم درم شيح ارمنى يك درم ترمس دو ثلث درم همه را سائيده در قدح شير تازه حل كنند و يك روز غذا نخورند در روز دوم صبح اين دوا بنوشند كه آن جميع ديدان امعا را قتل كند .
و قومى گفته كه اولا قتل ديدان كنند بعد از آن استخراج آنها به اين دوا نمايند و قتل ديدان بدين نوع كنند كه بگيرند پوست توت و شونيز و افسنتين مساوى و هر روز دو دانگ يك بار با جوز و بار ديگر به شير تازه و يك بار به شكر بدهند تا آنكه چون كرم را ببينند كه مرده خارج شده و حركت بدان نبود بدانند كه ابتدا به موت نموده و ضعيف شده و تشبث آن در موضع ضعيف گشته پس دواى مذكور بدهند كه آن را بيرون آرد و چون متعسر گردد و به دوا خارج نشود بايد كه به زيت يك مرتبه يا دو مرتبه حقنه كنند بعد از آن دوا بدهند .
و بعض متقدمين از فهماء ترياقى كه مسمى به ترياق الديدان است تصنيف نموده و امر كردهاند كه بدان حقنه كنند و از آن بنوشند نسخه آن بگيرند تخم حبكلا پوست بيخ توت برنگ كابلى اظفار الطيب سوخته بيخ سوسن آسمانجونى هر يك دو درم زنجبيل چينى اسفند هر يك يك درم شونيز و مرو قنبيل عنصل بريان آرد كرسنه هر يك سه درم افسنتين و شيح ارمنى و ترمس هر يك پنج درم همه را كوفته بيخته به عسل تلخ سرشته بدارند .
و چون اراده حقنه بدان كنند در زيت يا در شير تازه يا در آب گرم حل كرده حقنه كنند و مقدر او در حقنه از يك مثقال تا دو مثقال باشد .
و چون اراده تناول او نمايند سه روز ناشتا شكر و شير تازه يك يك قدح بنوشند و روز چهارم از اين دوا دو مثقال گرفته در شير حل كرده بنوشند كه استيصال ديدان كند .
و هر گاه خروج ديدان و موت آنها مشكل گردد اين ضماد استعمال كنند افسنتين و صبر و هليله و مر هر واحد سه درم برگ ريحان سه درم پوست يا ثمر آزاد درخت سه درم آب حلزون دو درم همه را سوده به شراب تلخ يا آب قصب رطب سرشته بر پارچه ماليده بر معاى مستقيم اگر ديدان در آن موضع تولد كند و در كرم حيات و مستدير بر همه شكم ضماد كنند كه اين قتل ديدان كند پس اخراج آن به دوا سهل گردد .
و گفتهاند كه اگر انجره در ابتداى طلوع آن از زمين گرفته با ثوم پخته بخورند و آب آن بنوشند همه كرم به سهولت فرود آرد .
و مردى از فقهاى طبرستان به من گفت كه آن از آب چشمه كبريتى هفت روز در هر روز يك بار نوشيد و روز هشتم به اسهال ريسمانى مثل سبحهء طويل از حب القرع كه طول او زياده از دو ذراع بود برآمد و صحت يافت و بعد از آن به وجهى و سببى حب القرع نديد و فربه شد و رنگ آن نيكو گشت و شخصى در بغداد معروف به بلور بود كه براى ديدان افسنتين به ميفختج يك دو دفعه مىخورانيد و اثر محمود ظاهر ميشد .
علاج كرم كوچك
حقنههاى منقى امعاد و حمولات قاتل كرم كه در قول شيخ و جرجانى و غيره مذكور شد به كار برند و حقنه و حمول كه در قول خجندى مسطور شد نيز مجرب است و روغن خستهء مشمش تلخ بر مقعد بمالند و بچكانند قطور روغن برگ نيب و آب برگ آن در مقعد و كذا قطور و طلاى مقعد به مليم يا رسوت به آب سوده در اين باب آزموده است .
و اين حمول نيز بسيار مفيد است آب برگ شفتالو و سنبهالو و بهنگره سياه و برگ تنبول پخته و جوز ماثل هر يك يك توله روغن بابونه و راحت هر يك نيم توله عصارهء افنستين و غافث هر يك سه ماشه به پنبهء كهنه آلوده بردارند .
و ايضا زفت و صبر و شونيز مكد سه ماشه در روغن تلخ آميخته و ايضا گل فتيله چراغ در روغن چراغ سوده .
و ايضا شحم حنظل و قنطوريون كبير و نمك و شونيز هر يك دو درم كوفته بيخته به آب برگ شفتالو و هلهل .
و ايضا نفط سياه و قطران و صبر برابر در آب برگ شفتالو و شريفه
و اين حب نيز مجرب است بيخ كبر صعتر پودينه سبز ترمس ابهل افتيمون هر يك هفت ماشه جندبيدستر سه ماشه در شيرهء مويز منقى سرشته حبها به قدر نخود سازند شربتى سه عدد به ورق نقره پيچيده وقت شب به عرق شاهتره و افسنتين هر يك پنج توله و شربت افسنتين سه توله .
و صبح اين دوا دهند بيخ كبر ترمس افتيمون هر يك يك ماشه در اطريفل كبير انطاكى يك توله ورق طلا يك عدد پيچيده بخورند و شربت الاهى و افسنتين هر يك توله در عرق كيوره نه توله عرق بهار نارنج پنج توله بنوشند و تخم كاروى سه ماشه شونيز چهار ماشه و جندبيدستر و زفت رومى و افسنتين و گل بابونه مكد سه ماشه در روغن چنپه سه توله آميخته در مقعد مالند .
و به قول شيخ حمول نمك و حقنه به آب گرم قتل كرم صغار و قلع ماده آن نمايد .
و قوىتر از اين حقنهاى است كه در آن قنطوريون و قرطم و زوفا و فوه و شحم حنظل داخل باشد و گرم استعمال كنند
و قوىتر اين حمول قطران است در پنبه آلوده و حقنه خصوصاً در روغن تخم مشمش تلخ و مغز تخم شفتالو