به زهره آميخته شياف ساخته استعمال نمايند و از اغذيهء باردهء غليظه مولد بلغم حذر كنند .
و براى حب الفرع شيح و برنگ كابلى مقشر هر واحد مثقال سقمونياى مشوى دانگى نمك هندى يك نيم دانگ تربد يك درم شحم حنظل يك دانگ كوفته بيخته بر شير تازه پاشيده بدهند .
و يا مرى ده درم بر نهار بنوشند و لبنيات و هرائس و اغذيهء لزجه و رطبه ترك كنند .
[ خجندى ]
خجندى گويد كه اگر شيح را كوفته به زهرهء نرگاو سرشته بر شكم ضماد كنند كرم دراز برآرد و اگر بر جراحات ضماد اين كنند كرم متولد در آن دفع شود .
و اين حقنه مجرب است شيح قيصوم اكليل الملك بابونه هر واحد كف برگ سداب ده درم برگ شفتالو ده درم برگ چقندر باقه همه را در دو رطل آب بپزند تا يك رطل بماند و بر آن ده درم مرى و ده درم روغن تخم مشمش تلخ و شحم حنظل يك نيم دانگ انداخته حقنه كنند .
و آنچه در جميع انواع كرم سيما حب القرع نفع كند اين است بگيرند روغن تخم مشمش به زهرهء نرگاو و بورهء ارمنى و شحم حنظل .
و يا بگيرند صبر مثقال و در آب افسنتين مطبوخ يا آب برگِ شفتالو يا آب سداب حل كرده پنبه بدان آلوده ساعت بساعت حمول كنند .
و براى كرم دراز هر روز بر ناشتا مزوره نخود سياه و ترمس به مغز قرطم يا به مغز تخم مشمش يا به رب محمض به مرى و خردل و جوز يا عقيد انگور به گشنيز خشك و نعنع و جوز و مرى بخورانند و نانخورش به كفِ خردل سازند به اين طريق كه خردل كوفته در آب بجوشانند و كف آن بگيرند و اين شديد الحدة و حرافت است چون بخورند ديدان از آن بگريزند و خارج شوند .
و اين دوا مخرج حيات است شيح برنگ كابلى تربد كيلدارو هر يك چهار درم نمك سياه دو درم قسط تلخ شش درم شربتى از آن پنج درم به شير تازه .
[ ابن جميع ]
و ابن جميع گفته كه آنچه در اخراج حب القرع تجربه كردهام اين است كه مريض را يك شبانهروز گرسنه دارند و صباح هفت جوز بخورانند و سواى آن در آن روز چيزى نخورند پس آن را خارج كند .
و گاهى غلاف آن خارج كرده و نوشيدن مرى قوى و نانخورش بر غورهء خردل ناشتا استيصال و منع تولد آن نمايد .
و اين دوا در اخراج حب القرع بارها آزمودهام و آن همان نسخه مجرب است كه در قول جرجانى گذشت مريض قوى را سى درم و ضعيف را بست درم بدهند و شونيز ساييده به زهرهء نرگاو و سركه سرشته بر ناف ضماد كردن در اين باب قوى است .
و آنچه اخراج كرم خصوصاً حب القرع نمايد آرد ترمس و افسنتين رومى و شيح است شربا و ضمادا يا نخود سياه در سركه تر كرده بر نهار بنوشند و بر گرسنگى صبر كنند و همچنين آب سماق منقوع و آب پودينه و آب خرفه يا آب كرنب و آب سداب و آب گندنا و آب پوست بيخ توت مطبوخ هرچه از اين خواهند از دوا وقيه تا چهار اوقيه به اندك عسل بخورند .
و اگر با يكى از اين آبها دو مثقال قسط تلخ يا روغن بيدانجير يا پنج درم حب الرشاد اضافه كنند فعل او قوىتر گردد .
و زنى جوان را ديدم كه از ناف او كرم برآمد و بعد دو ماه يا كمتر از آن بمرد .
خضرو قرشى مىنويسند كه تنقيهء ماده بلغم كنند و قتل ديدان به اشياى تلخ يا به چيزى كه آن را خاصيت بود يا به اسكار آن مثل گشنيز خشك نمايند و اخراج آن به تليين طبع كنند .
و از حيلههاى جيد در اسقاط كرم به ادويه قتاله كه از آن نفرت ميكنند و قريب آن نميشوند اين است كه صاحب او را چند روز شير دهند كه كرم آن را دوست ميدارند بعده گرسنگى شديد كشند و ادويهء قتاله بشير و در تراز مريض بياميزند تا بوى آن نشمد و ديدان را بوى آن محسوس نگردد تا نگريزند بعده دفعة بينيبند كرده بنوشانند .
و اگر قبل شرب دوا اندك گوشت كوفته بريان بىنمك و بدون گشنيز بمزند و فرو نبرند اولى بود و ادويه قتالهء آن مثل شيح و وخشيزك و كبر و حاشاد و غير آن است كه در قول شيخ گذشت .
و مثل افتيمون و افسنتين و شحم حنظل و حب النيل و صبر و سقمونيا و تربد و پوست بيخ توت از مسهلات آن است چون كرم از خود خارج نشوند استعمال نمايند .
و مثل طراثيث و گشنيز خشك و سماق و تخم خرفه از قابضات است چون با كرم اسهال يار گردد استعمال كنند .
و گويند كه آب خرپزه بالخاصيت قتل كرم نمايد و سركه خاصة سركهء عنصل چون صاحب كرم هر شب بخورد بسيار نفع كند و مادهء آن قطع كند و خصوصاً به بعض ادويه و حب ديدان و لعوق كه در علاج شهوت كلبى گفتهايم نافع است .
و اگر سقمونيا و مثل او تربد به شير تازه ناشتا بخورند كرم صغار و كبار اخراج نمايد و اين در مثل آن عجيب است و گاهى ادويه به اضمده از خارج استعمال كنند .
و اين ضماد قوى است ترمس برى و صبر و شحم حنظل و حب النيل به آب برگ شفتالو يا آلو سرشته حوالى ناف ضماد كنند .
و اگر معده ضعيف باشد ادويه را به آب به يا به رب آن بسرشند و تغذيه به اغذيه يابسهء قليل الفضول كثير التوابل بايد مثل قلاياى ناشفه و مطنجنات به مرى و كامخ كبر و صعتر و انجدان و لحوم صيد و نمك سود مقدود به ابازير و لحم كبوتر و نخودآب كثير الملح و جميع كوامخ و صحنا و كرنبيه و هر غذاى ملطف و جميع بقول حارهء حريفه مثل ترب و خردل و سداب و جميع ابازير و لبوب گرم مثل كرويا و سركهء كهنه و مرى و جوز و نارجيل خصوص كهنه و شربِ آب شور و كبريتى و نحاسى و آب قرنفل و آب انيسون مسحوق و همه نمكين و تلخ و تيز قتل كرم نمايد و بايد كه اغذيه بارد رطب غليظ مولد بلغم و چرب و ماهى و شير