و ادويهء كه مقصود از آن كشتن و به اسهال دفع كردن كرمها بود بر گرسنگى بايد خورد اول دو روز شير تازه خورند و بر آن قناعت كنند .
و اگر بر آن صبر نبود نان با شير خورند و روز سوم اول كباب بخايند پس دوا با شير آميخته بخورند .
و اگر پيش از دوا خوردن لختى رياضت قوى كنند واجد از آن كباب بمزند پس آن دوا بخورند مقصود تمام حاصل شود .
و اگر مريض از خوردن دوا كاره باشد تدبير حقنه بايد كرد .
و هرگاه حقنه كنند اول مراعات معده بايد كرد ضمادات از ادويه قابض كه مزاج آنها ضد مزاج كرمها بود بر معده نهند تا معده را قوت دهد و آن ادويه در قول شيخ گذشت .
و اگر از حقنه نيز كراهت كند علاج آن به ضمادات بايد كرد .
و بهترين همه ادويهء مركبه ترياق كبير است از بهر آنكه در آن همه منفعت است و هيچ مضرت نيست اگر بخورند و يا طلا كنند كرم را بكشد و تبديل مزاج نمايد .
و تدبير صواب اين است كه هر بامداد ناشتا خرما و انجير خشك چند دانه بخورند پس اين دوا خورند افسنتين و شيح كه به فارسى درمنهء تركى گويند و قسط تلخ و برنگ كابلى و هليله سياه و آمله هر يك سه مثقال ترمس و نخود سياه هر يك مثقال تربد سفيد سه درم غافث شش درم سرخس چهار درم مشكطرامشيع سه درم همه را كوفته بيخته به عسل بسرشند شربتى به قدر جوز معتدل و از پس اين چندان كه توانند بر گرسنگى صبر كنند و هر وقت كه طعام خورند سخت بسيار نخورند .
و اين دوا نيز كرم را بكشد و باسهال بيرون آرد بگيرند ايارج فقير و شيح و افسنتين هر يك يك درم و دو دانگ شحم حنظل دانگى و نيم نمك هندى دانگى اين يك شربت است .
ديگر جوزبوا ( خربق ) دارچينى دارفلفل زنجبيل فلفل سعد برنگ كابلى هر يك چهار درم تربد بست و چهار درم فانيذ به قدر همه ادويه شربتى به قدر جوز .
ديگر كه كرم دراز و حب القرع را بكشد تربد و قنبيل و نعناع و برنگ كابلى و سرخس هر يك ده درم نمك هندى هفت درم ترمس هشت درم قسط تلخ ده درم پوست درخت توت ده درم قردمانا هشت درم همه را كوفته بيخته سه درم به آب شيح يا آب نخود يا سركه كهنه يا با شير تازه بدهند .
و اين دوا مجرب است برنگ كابلى مقشر و خرما و مغز جوز هر يك ده درم همه را كوفته وقت خواب بخورند و بخسبند .
و اين دوا قوى است شحم حنظل و بوره هر يك دو دانگ مازريون نوشادر هر يك دانگى همه را به زهرهء نر گاو بسرشند و حب سازند اين يك شربت بود و بيخ انجدان به انگبين بخورند كرم دراز را بكشد و پوست پنج توت نيز .
و اگر كسى انگبين نخواهد به آبكامه خورد و تخم كرنب به انگبين سودمند است و شونيز به عسل مادهء ايشان را قلع كند .
حقنهها اين حقنه محرور را مناسب است بگيرند پوست درخت توت و پوست درخت انار ترش هر يك دو توله و يك روز در آب تر كرده همه شب در تنور بپزند و صبح صاف كرده به آب برگ شفتالو آميخته حقنه كنند .
و اين حقنه مرطوب را لائق است شحم حنظل سه درم قنطوريون دقيق ده درم افسنتين ده درم همه را در يك نيم من آب بپزند تا به مقدار ده استار باز آيد صاف كرده چهل درم نمك آب كه زيتون در آن پرورده باشند و سى درم آبكامه بياميزند و حقنه كنند .
نوع ديگر قنطوريون باريك و تربد نيمكوفته و قسط تلخ هر يك ده درم شيح و بيخ كرفس و تخم كرنب هر يك پنج درم شحم حنظل دو مثقال صبر دو درم قثاء الحمار مثقال همه را حسب رسم بپزند و صاف كرده دو درم قطران در آن حل كنند و ده درم نفط سياه با وى بياميزند و حقنه كنند .
نوع ديگر شونيز و ترمس و بابونه هر يك پانزده درم افسنتين هشت درم همه را جوشانيده صاف نموده به آبكامه و آب زيتون يا با نفط سياه و قطران آميخته حقنه كنند .
ضمادها ترياق كبير را در طبيخ شيح يا در طبيخ قسط تلخ يا در طبيخ مشكطرامشيع حل كرده بر شكم طلا كنند .
و اگر شيح و قسط يك جا بپزند و ترياق در اين طبيخ حل كنند سخت قوى بود و اگر قلقند با ترياق يار كنند بهتر بود .
و اگر ترياق حاضر نباشد و به جاى آن قلقند تنها به كار برند روا بود .
و اين ضماد كرمها را بكشد و به اسهال بيرون آرد شونيز كوفته به طبيخ شحم حنظل بياميزند و ضماد از جهت كرمهاى دراز بالاى ناف نهند و اگر حب القرع بود زير ناف گذارند .
و يا صبر و افنستين و شحم حنظل و قطران و زهرهء گاو با هم بياميزند و ضماد كنند و يا زهرهء و گاو و صبر و زيره و انگبين و مغز گوزن يا پيه او سرشته ضماد كنند .
و اگر قطران و ترمس و سعتر به اين ادويه يار كنند صواب باشد و شونيز در سركه پخته و برگ شفتالو كوفته هر دو نيكو است .
[ محمود ]
محمود گويد كه در حيات تا چهار روز متواتر هر صبح شير تازه سه اوقيه به شكر سفيد ده درم بنوشند و غذا مزورهء نخود به مغز قرطم و سعتر فارسى و دارچينى بخورند و روز پنجم بگيرند شيح و برنگ كابلى مقشر و سرخس و ترمس و تربد و قسط تلخ هر واحد يك درم حب النيل نيم درم و كوفته بيخته سه درم بر شير پاشيده سحرگاه بنوشند و تا آخر روز بر آن صبر كنند تا بالكل خارج شوند .
و اگر اسهال تاخير كند سركهء كهنه ده درم به آب گرم بر آن بخورند و در آخر روز نان در آب قراقروط و ثوم كوفته ثريد كرده تناول كنند و اگر بقيه از آن بماند معالجه به گشنيز مع عقيد انگور سازند .
و يا بگيرند آبكامه ده درم و در آب گرم حل كرده بنوشند و يا بگيرند شحم حنظل يك نيم دانگ و زهرهء نر گاو يك مثقال و قنبيل نيم درم ادويه سائيده