پنج توله دادن در اخراج مواد و رفع قبض مجرب است .
تعليم : [ حصر در اطفال ]
گاه باشد كه اطفال را به سبب غلبه رطوبات كه مضعف قوتها است و يا به سبب عدم انصباب صفرا بر امعا قبض حادث شود و علاجش اين است كه اگر با تب نباشد زهرهء گاو و بخور مريم بر ناف طلا كنند و يا مسكه و يا روغن زيتون به آب گرم آميخته بر شكم بمالند و دست را وقت ماليدن آهسته از طرف معده به طرف نان كشيده باشند و از صابون يا نمك يا سرگين موش شياف سازند و يا پودينه و بيخ سوسن ساييده به عسل سرشته شياف كنند كه قوى الاثر است .
و اگر با قبض تب باشد اين شياف به عمل آرند ترنجبين شكر سرخ هر يك پنج جزو خطمى صابون نمك طعام هر يك دو جزو به دستور متعارف شياف سازند .
و اين حمول نيز مفيد است گل بنفشه سه درم گل خطمى دو درم برگ سناى مكى پنج درم نمك سنگ يك درم مغز خيارشنبر هفت درم ادويه كوفته بيخته با مغز خيارشنبر سرشته شياف سازند و ضماد مغز فلوس خيارشنبر محلول در گلاب بر شكم مفيد بود .
و اگر فائده نشود به حسب حاجت و رعايت مزاج به مشروبات ملينه تنقيه كنند .
ذكر بعض ادويه يونانيه و هنديه دافع قبض شكم :
[ نسخه 1 ]
نوشيدن شربت بنفشه با روغن بادام مزيل قبض است و خوردن اسپغول مسلم هر روز شش ماشه نيز رافع قبض و دافع يبوست امعا است و انجير و مويز و مغز بادام خوردن ملين طبع است بنفشه كوفته بيخته هموزن شكر آميخته وقت خواب شب به آب گرم خوردن تليين طبع مىنمايد و همچنين سفوف باديان .
و اگر مصطكى رومى به قدر دو سه ماشه با هموزن شكر آميخته همراه آب گرم بخورند ملين طبع و مقوى معده است .
و اگر اين حب غاريقون هر شب يك درم بخورند طبع را نرم كند غاريقون ده درم عصاره غافث ريوند چينى هر يك دو درم قند سفيد پانزده درم كوفته بيخته به آب حبها سازند .
حب ديگر براى رفع قبض و ريح البواسير مفيد
[ صفت آن ]
سناى مكى سه توله تخم گندنا دو توله پوست هليله آمله هليله سياه هر يك نه ماشه پوست هليله كابلى يك نيم توله باديان يك توله مقل دو توله و نيم همه را ساييده به طور حب يا سفوف استعمال نمايند .
دوايى كه براى قبض دائمى نافع
[ صفت آن ]
گل بنفشه باديان هر يك شش ماشه تخم قرطم كوفته يك توله انجير زرد چهار عدد جوشانيده همراه گلقند يا ترنجبين يا شربت دينار يا شربت بزورى معتدل و حار دو توله بدهند كه ملين طبع است .
ديگر
[ صفت آن ]
سفوف گل سرخ و بنفشه هر واحد يك توله نبات سفيد دو توله از شش ماشه تا نه ماشه وقت خواب خوردن رافع قبض است .
سفوف ملين مقوى هاضمه و رافع قبض
[ صفت آن ]
پوست هليله زرد سناى مكى هر يك پنج درم زيره سياه گل سرخ پودينه خشك مصطكى هر واحد يك درم زنجبيل نيم درم كوفته بيخته خوراك دو درم به آب گرم .
شربت ملين كه ادامت او را دافع يبوست امعا و ملين طبع است و سرفه و تب را نيز نافع و از مخترعات حكيم ارزانى مرحوم
[ صفت آن ]
بهدانه دو درم گاو زبان پنج درم گل بنفشه گل سرخ هر يك هفت درم اسپغول نه درم عناب ولايتى بيست دانه سپستان بزرگ شصت دانه جوش داده صاف كرده بعده لعاب بهدانه و اسپغول آميخته با يك رطل قند سفيد با ترنجبين به قوام آرند و هر صبح با روغن بادام آميخته حسب حاجت بدهند .
نوع ديگر كه رافع قبض و مخرج صفرا و مسكن حرارت است
[ صفت آن ]
گل گاو زبان گل بنفشه شاهتره هر يك ده مثقال تمر هندى چهل مثقال زرشك چهل مثقال آلو بخارا آلوسياه هر يك صد عدد همه را در دو رطل آب بجوشانند تا به نصف رسد ماليده صاف نموده شيرخشت يك صد مثقال ترنجبين خراسانى يك صد و پنجاه مثقال داخل كرده به قوام آرند مجموع ده شربت است در هفته يك روز يك شربت بخورند .
معجون كه به اكثر امراض نافع و تدارك قصور عمل مسهل هم مىكند و به رفع قبض دائمى فائده مىنمايد و درد معده و قولنج دفع مىسازد
[ صفت آن ]
پوست هليله زرد پوست هليله سناى مكى گلقند هر يك پنج درم گل بنفشه تربد مجوف خراشيده دو درم قرنفل يك درم كوفته بيخته با سه چند آن عسل معجون سازند و از يك توله تا سه توله به آب گرم بخورند .
معجون ملين نافع براى قبض دائمى حار مزاج و نافع به نفع كثير
[ صفت آن ]
گل بنفشه گل نيلوفر گل سرخ تربد موصوف هر يك ده درم ترنجبين سى درم كشمش عسل هر يك نيم رطل ترنجبين را به گلاب صاف كرده با عسل به قوام آرند و ادويه خشك كوفته بيخته به روغن بادام چرب ساخته و كشمش را ساييده بسرشند قدر شربت دو درم تا پنج درم .
و در بعض نسخه پوست هليله زرد ده درم و سناى مكى بيست و پنج درم نيز داخل است و وزن ترنجبين پاؤ آثار و شيرخشت سى درم عوض عسل و تربد .
معجون انجير براى دفع رياح معده و تليين طبع و هضم طعام معمول است
[ صفت آن ]
مغز بادام گل سرخ سناى مكى مغز قرطم هر يك شش توله باديان زنجبيل هر يك دو توله دارچينى دانه قاقلين هر يك توله انجير ولايتى مويز منقى هر واحد يك رطل اجزاى خشك كوفته بيخته مغزيات صلايه كرده و انجير و مويز را شسته و دانه بيرون كرده سوده با يك رطل نبات به قوام آرند .
ديگر
[ صفت آن ]
مغز تخم قرطم يك جزو انجير خشك ده جزو با هم صلايه كرده به قدر جوز بخورند كه جهت تليين طبع مشايخ نافع .
ديگر صاحب تكمله هندى مىنويسد كه چون يك مندل يعنى هفت هفته برين دوا ادامت كنند عادت قبض را دفع كند
[ صفت آن ]
سونف سوتهه هرزنگى سناى مكى نبات هر واحد يك جزو مويز منقى پنج جزو