كنند مثل تخم خبازى و خطمى و بزر كتان و سبوس به آب چقندر و خيارشنبر و بعد حقنه وقت خواب شب جلاب معمول از تخم كاسنى چهار درم خطمى سه درم اصل السوس نيم درم باديان مثقال جوشانيده ترنجبين ده درم شكر دو اوقيه حل كرده بدهند .
و اگر فائده نشود اعاده حقنه كنند و به مثل گل بنفشه و سناى مكى و بسفائج و قرطم هر واحد پنج درم انجير اوقيه شبت جفنه قوى سازند و اعاده جلاب مذكور نمايند .
و چون از ثقل باقى ماند روز چهارم به شب اندك شراب كهنه بياشامند كه تحليل بقاياى او نمايد .
[ اگر قولنج ثفلى از حرارت امعا و يبس آن باشد ]
و اگر قولنج ثفلى از حرارت امعا و يبس آن باشد فواكه بارده رطبه مثل آلو بخارا و مشمش و شاهلوج خورند و شربت بنفشه و نيلوفر بنوشند و تمر هندى با مغز فلوس در عرق باديان ماليده گرم نموده بدهند و حقنهء لينه به عمل آرند يا شربت بنفشه به آب گرم دهند و لعاب بهدانه يا تخم كتان به مثل شربت دينار و شربت ورد و مانند آن بدهند و شيرهء تخم كدو و شيرهء تخم خرفه و ترنجبين نفع كلى دارد و روغن بنفشه و لعاب ريشهء خطمى و كتيرا بر شكم ماليدن مفيد است و در اينجا عوض شورباهاى گرم حريرههاى چرب خورند و ديگر اشربه و اغذيه مرطبه ملينه استعمال كنند .
و اين حقنه سود دارد عنب الثعلب بنفشه نيلوفر تخم خطمى خبازى بابونه سبوس جو هر يك هفت درم عناب ده دانه سپستان بيست دانه همه را بجوشانند و صاف كرده ترنجبين لعاب اسپغول روغن بنفشه يا روغن بادام يا كنجد و مغز خيارشنبر هر يك ده درم آميخته حقنه كنند و آنجا كه حرارت امعا از گرمى مراره بود فصد باسليق نفع دارد اگر مانعى نبود .
مسيحى گويد كسى را كه عادت قولنج از حرارت باشد مداومت اين مطبوخ نمايد آلو بخارا بيست عدد انجير پنج عدد مويز منقى پنج درم بجوشانند و ماليده صاف نموده مغز خيارشنبر بمالند و صاف كرده روغن بادام بر آن چكانيده بياشامند .
سيد گويد كه تعديل مزاج به اشربه و اغذيهء لينهء بارده كنند و آب فواكه و لعاب اسپغول و ماء الشعير و روغن بادام دهند و طعام اسفيدباجات نرم و چرب به مرغ فربه و اسفاناخ و سرمق و قطف و روغن بادام و شيرهء مغز تخم قرطم طبيخ نيشوق و آلو و مشمش مطيب به روغن بادام و شكر خورانند .
و اگر شاخ برگ چقندر در آن بپزند موافق بود و تليين طبع به خيارشنبر و آب كاسنى و آب عنب الثعلب نمايند .
ابن الياس گويد كه آنچه به سبب حرارت امعا باشد هر صبح جلاب از شكر سفيد ده درم و ترنجبين ده درم و آب هندوانه بيست درم بنوشند و غذا مزورهء ماش به شيرهء مغز بادام و كدو تر خورند و يا جلاب از بنفشه تر و تخم كاسنى و عنب الثعلب هر واحد سه درم و شكر سفيد و ترنجبين هر واحد ده درم بدهند .
و يا اين حقنه كنند بابونه اكليل الملك بنفشه نيلوفر تخم خبازى و برگ خطمى و سبوس و جو نيمكوفته و لبلاب و پرسياوشان هر واحد يك كف عناب و سپستان هر واحد بيست عدد همه را در سه رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد صاف كرده بر آن لعاب اسپغول و لعاب تخم كتان و روغن بنفشه و فلوس و خيارشنبر و ترنجبين هر واحد ده درم داخل كرده نيمگرم حقنه كنند .
خجندى گويد كه هر صباح آب تربز به ترنجبين يا شيرخشت بدهند و از اشربه شربت دينار و شربت اجاص و شربت تمر هندى دهند و اين حقنه نافع است بنفشه نيلوفر هر يك سه درم عناب سپستان هر يك پانزده عدد روغن بنفشه پنج درم باقى اجزا و تركيب همان است كه در قول ابن الياس گذشت .
ابو منصور گويد كه اگر شكم شديد الحرارت باشد آب لبلاب يا آب بارتنگ به سه درم خيارشنبر و روغن بادام يا كنجد بنوشند يا اين قرص دهند بنفشه ده درم سقمونيا درم و دو ثلث درم به لعاب اسپغول سرشته ده قرص سازند و يك قرص به جلاب بدهند يا آب ترنجبين بيست درم دهند .
و اگر از يبس امعا باشد قبل طعام روغن بنوشند و در حمام داخل شوند و شراب شيرين و اغذيه چرب استعمال كنند .
و اگر شدت كند قرص بنفشه بدهند دو درم و يا ماء الجبن به سقمونياى مشوى در به بجوشانند .
و هم او گويد كسى كه معتاد اين مرض از حرارت باشد بايد كه چون از علت خارج شود در غذا به عادت خود رجوع نكند تا آنكه صحت تام حاصل شود و تقليل غذا نمايد و نان به ماء السكر و روغن بادام بخورد و بر تناول آلو بخارا در ماء السكر تر كرده هر روز از ده تا بيست عدد قبل دو ساعت از طعام تعاهد نمايد .
و گاهى به نوشيدن روغن بادام شيرين يك دو هفته به اين نحو انتفاع يابد بگيرند انجير سفيد سه عدد مويز منقى بيست درم بنفشه ده درم و در چهار رطل آب بپزند تا مهرا شوند صاف كرده هر روز چهار اوقيه با سه درم فلوس خيارشنبر و از سه تا پنج درم روغن بادام بنوشند .
بعضى از متأخرين مىنويسند كه بعد خفت وجع اين حقنهء لين به عمل آرند بگيرند خارخسك سى درم برگ چقندر يك مشت بنفشه نيلوفر هر يك هفت درم حلبه قرطم تخم خربزه كوفته هر يك پنج درم سپستان بيست عدد آلو بخارا سى عدد تخم خيار سه درم ترنجبين سى درم خيارشنبر ده درم جوشانيده صاف كرده روغن بادام شيرين دو درم بر آن ريخته استعمال نمايند و غذا شورباى چرب از گوشت حلوان شيرخواره و ماكيان و بچه آن فربه و روغن بادام و بقله يمانى و حرشف و هليون و خبازى و چقندر سازند .
[ اگر قولنج ثفلى به سبب كثرت تخلخل از بدن باشد ]
و اگر قولنج ثفلى به سبب كثرت تخلخل از بدن باشد در مكان سرد بنشينند و قيروطى معمول از روغنهاى مكثف مثل روغن گل و آس بر بدن مالند و اغذيه و اشربهء لينهء مزلقه بخورند .
و اگر بهى را كوفته آب او بگيرند و روغن گل نيم وزن آن آميخته بجوشانند