پس روغن مقدار سى درم گرفته يك درم جندبيدستر و يك درم جاوشير و يك درم سكبينج در آن حل كنند و به كار برند .
و اگر درد صعب باشد پنج درم بزر البنج در سى درم از اين روغن سداب بجوشانند و بدان حقنه كنند يا عوض بزر البنج دو دانگ جندبيدستر دو دانگ افيون كنند .
و اگر ده درم ميعه سائله با سى درم از اين روغن به كار برند سود دارد و شيافها و ضمادها و تكميد كه در علاج بلغمى گذشت و در اين باب نافع بود .
و اين شياف سودمند است بگيرند برگ سداب تر و زيره و نانخواه و بورهء نان مساوى همه را نيكو ساييده به عسل بسرشند و بر نائزهء محقنه طلا كرده به اندرون رسانند چند بار .
و اگر پارچه نرم در آن آلوده و رشته بر كنارهء آن خرقه بندند و خرقه اندرون مقعد رسانند و رشته بيرون گذارند تا بدين رشته بيرون كشند چند بار اين خرقه به كار برند سود دارد .
و ايضا جندبيدستر و زعفران و مر و سكبينج و افيون مساوى گرفته شياف سازند و بنهند درد را بنشاند و خواب آورد و محجمه نارى در اين باب سخت نافع است در حال درد بنشاند .
و اگر ريح اندك بود تحليل كند و درد زائل شود .
و اگر ماده بود تا آنكه ديگر بار جمع شود و درد باز معاودت كند و اين محجمه درد بنشاند پس اين را فائده بزرگ آن است كه طبيب در ميان اين مدت به تدبير تلطيف ماده و تحليل و استفراغ آن مشغول شود و به حقنه و شياف و مسهل تدبير تنقيه كند و حبهاى مسهل كه در قولنج بلغمى مذكور شد در اين باب نيز نافع است
و حب سكبينج و معجون حب الغار و معجون ابهل و جوارش كندر و جوارش انجدان در اين باب مفيد است .
و اين مطبوخ قولنج ريحى را بگشايد زيره سياه كرويا زنجبيل انيسون باديان تخم كرفس انجدان نانخواه صعتر سداب هر يك پنج درم همه را به رسم معهود بجوشاند و صاف كرده مقدار چهار وقيه از آن با يك وقيه فانيذ و يك وقيه عسل و نيم وقيه روغن بادام تلخ بدهند امعا را گرم كند و ريح را بشكند .
و اگر در اين مطبوخ اصول چون بيخ كرفس و بيخ باديان زياده كنند و با روغن بيدانجير دهند صواب بود .
و اگر حب الرشاد پنج درم در آب بجوشانند و ده درم فانيذ و يك استار روغن كنجد تازه داخل كرده نيمگرم بنوشند ريح را بشكند و انيسون و زيره و شبت و صعتر و جندبيدستر و مرزنجوش در آب جوشانيده و صاف نموده در اين آب نشانيدن سود دارد .
و اگر در مثانه گاو پركرده بر ناف نهند روا باشد و ناف و شكم را به روغن شبت و روغن سداب كه به فرفيون و عاقرقرحا و قسط و جندبيدستر قوى كنند ماليدن سود دارد .
[ جالينوس ]
و جالينوس گويد كه صاحب اين علت را بهترين تدبير آن است كه از طعام و شراب تا ممكن باشد صبر كند تا ماده تحليل گردد و اين بهتر از شرب ادويهء حاره است بهر آنكه باشد كه دوا خلط را بگدازد و به تحليل آن وفا نكند و رياح و بخارات زياده شود و درد صعبتر گردد .
و مىگويد كه مردى را اين علت عارض شده بود هرگاه معاودت مرض دريافت مىكرد ميان خود مىبست و اندك سير به قدر نان مىخورد و همه روز به كار خود مشغول مىشد و شبانگاه قدرى شراب صرف خورده به خواب مىرفت و بامداد چاق مىشد .
و مىگويد كه سير در اين علت بهتر از همه ادويه است بهر آنكه ريح را بشكند و تشنگى نيارد و هيچ دواى ديگر را اين خاصيت نيست پس صاحب اين مرض را بهترين تدبير آن است كه سير بسيار خورد و ترياق كبير به كاربرد و بهترين طعام او شورباى گنجشك است يا شورباى خروس پير كه شكم آنها به انيسون و باديان و نمك و سداب و كرويا و گندنا و فلفل و سير پركرده بپزند و از آن شوربا بخورند و به جاى آب شراب كهنه سفيد خورند .
و اگر اسهال طبع شود و درد به حال خود باشد ناشتا شراب كهنه گرم كرده مقدار ده استار به تفاريق بخورند اندك اندك پس ماء اللحم بياشامند و اندك نان خشكار در آن ثريد كرده بخورند .
و اين تدبير خواب آرد و ماده را نضج دهد و تحليل كند و درد را زائل سازد و اين نانخورش رياح را بشكند بگيرند خردل وقيه و كوفته در آب بمالند و صاف كرده پنج دانه سير و مغز جوز ده عدد سوده در آن حل كنند و اندر آن نان تر كرده بخورند و غاليه و لخلخه مشكين در ناف نهاده دارد .
[ طبرى ]
طبرى گويد كه مريض را از غذا منع كنند و امر به دخول حمام و ريختن آب گرم بسيار بر موضع درد نمايند و غذاى او شورباى خروس پير سياه رنگ سازند و جوف او به شبت و زيره و صعتر و نانخواه و اندك نمك پركرده چندان بپزند كه مهرا شود و گاهى بر آن قدرى روغن بيدانجير يا روغن زيت مىاندازند و چون مهرا شود آب آن صاف كرده عوض غذا بنوشند .
و اين شوربا در اين نوع تأثير نيك دارد و گاهى وجع زائل كند و رياح را تحليل نمايد و بالاى ايارج مخمر به عسل اين ماء البزور دهند باديان و انيسون زيره تخم كرفس نانخواه صعتر كرويا در آب بجوشانند چندان كه آب متغير گردد پس ايارج مخمر خورده بنوشند
و اين حقنه به عمل آرند بابونه اكليل الملك تخم كرفس انيسون هر واحد كف كبير اطراف كرنب نبطى باقه انجير خشك پنجاه عدد سبوس و خطمى هر واحد كف هر دو در صره بسته همه را بپزند و به وزن صد درم از آن صاف كرده در هاون نموده روغن بيدانجير و روغن سداب هر يك پنج درم و جاوشير و جندبيدستر هر يك دو دانگ داخل كرده حل نمايند و از اين